Özürlüler İdaresi Başkanlığı, 25/3/1997 tarihli 571 sayılı KHK ile; özürlülere yönelik hizmetlerin düzenli, etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini temin etmek için, ulusal ve uluslar arası kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, özürlüler ile ilgili ulusal politikanın oluşmasına yardımcı olmak, özürlülerin problemlerini tespit etmek ve bunların çözüm yollarını araştırmak amacıyla kurulmuştur. Aynı kararname ile, başkanlıkça hazırlanan, hazırlatılan ve incelenen projelerin öncelik sırasını tespit etmek ve uygulanacak projeleri karara bağlamak yanında başkanlığın görev alanına giren konularda üst düzey politikaları belirlemek, bu konuda başkanlığa görüş ve önerilerde bulunmakla görevli “ Özürlüler Yüksek Kurulu ” oluşturulmuştur. Başkanlığımızın en yüksek danışma kurulu “ Özürlüler Şurası ” dır ve şura; özürlülerle ilgili konularda tetkik ve teklif niteliğinde kararlar almakla görevlidir.
Kuruluş ve yapılanma çalışmaları sonrasında Başkanlığımızın çalışma programını belirleyen 29 Kasım – 02 Aralık 1999 tarihinde gerçekleştirilen “ I. Özürlüler Şurası ” olmuştur. Yine kuruluşundan itibaren Özürlüler Yüksek Kurulu düzenli olarak toplanmış ve Başkanlığımızın çalışmalarına dikkate değer katkılar sağlamıştır.
“ Çağdaş Toplum, Çağdaş Yaşam ve Özürlüler ” teması ile gerçekleştirilen I. Özürlüler Şurası nda 370 karar alınmıştır ve Şura kararları içinde 90 kararda doğrudan Özürlüler İdaresi Başkanlığı görevlendirilmiştir. II. Özürlüler Şurası ise “ Yerel Yönetimler ve Özürlüler ” temasıyla 26- 28 Eylül 2005 tarihinde toplanmıştır..
Şuralar Başkanlığımızın çalışma programının belirlendiği yüksek danışma kurulu niteliği taşıdığı kadar, şura kararlarının uygulanması açısından başkanlığın faaliyetlerinin değerlendirilmesi anlamını da taşımaktadır. II. Özürlüler Şurasına hazırlanan Özürlüler İdaresi Başkanlığı'nın geçen süre içindeki faaliyetleri I. Özürlüler Şurası kararları bağlamında aşağıdaki başlıklar altında toplanmıştır;
ÖZÜRLÜLER KANUNU
I.Özürlüler Şurası'nın ilk iki kararı bir çerçeve yasa çıkarılması üzerinedir ve şura komisyonları tarafından alınan kararlar, çıkarılması gereken çerçeve yasanın içeriğini de belirlemiştir. Buna göre mevzuatta ortak bir terminolojinin oluşturulması ( Karar 3 ), koruyucu önlemler ( Karar 17,21 ), rehabilitasyon ( Karar 84,92 ), bakım ve evde bakım ( Karar 99,100,101,102 ), iş ve meslek analizi ( Karar 106,108,111 ), mesleki rehabilitasyon ve istihdam ( Karar 112,113,114,115,116,118,119,121,122,123,125, 126,130,132,133 ), korumalı işyeri ( Karar 135,143 ), yardımcı cihazların standardizasyonu ( Karar 241 ), Türk medeni kanunu ( Karar 318 ), Borçlar kanunu ( Karar 319 ), Engelli çocuğu olan çalışan anne ve babaların çalışma saatlerinin düzenlenmesi ( Karar 325 ), 2022 sayılı kanun ( Karar 330 ) ile ilgili toplam 35 şura kararı, Özürler İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan kanun tasarısında karşılanacak biçimde yer almıştır. Bu Kanun Tasarısı 1 Temmuz 2005 tarihinde TBMM'de görüşülerek kanunlaşmış ve Özürlüler Kanunu 7 Temmuz 2005 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanarak yürülüğe girmiştir.
ÖZÜRLÜLÜĞÜN PROFİLİ ve BİLGİ BANKASI
4. Şura kararı “ ülkemizdeki özürlülüğün profilinin çıkarılması için bir araştırma yapılması ve Özürlüler İdaresi bünyesinde bir bilgi bankası kurulması ” ile ilgilidir. Başkanlığımız 2002 yılında “ Türkiye Özürlüler Araştırması ” nı projelendirmiş ve Devlet İstatistik Enstitüsü ile işbirliği yaparak 2 Aralık 2003 tarihinde araştırma sonuçlarını kamuoyuyla paylaşmıştır. Yine Başkanlığımız bünyesinde bir “ Bilgi Bankası ” oluşturmak için 2004 yılında çalışmalara başlanmış, İçişleri Bakanlığı aracılığıyla hazırlanan formlar ülke ölçeğinde dağıtılarak veri toplanmıştır. Halen TÜBİTAK ile Başkanlığımız bünyesinde bir veri tabanı oluşturulması çalışmaları sürdürülmektedir.
ÖZÜRLÜLÜĞÜN İSTİSMARI
6. Şura kararı “ engelli bireyleri istismar eden programların önlenmesi ” ile ilgilidir. Bu konuda Başkanlığımız RTÜK ile işbirliği yaparak medyada özürlülüğün doğru sunumu üzerine 2004 yılının son döneminde çalışmalara başlamıştır.
BİLİNÇLENDİRME
8,9,11,12,13,14,15,16 Sayılı şura kararları “ toplumun özürlülük konusunda bilinçlendirilmesi ” ile ilgilidir. Bu konuda Başkanlığımız düzenli olarak afiş, broşür, eğitim materyali üreterek toplumun bilinçlendirilmesi çalışmalarını yürütmüştür.
YENİDOĞAN TARAMA PROGRAMLARI
38. Şura kararı “ yeni doğan işitme taraması ” ile ilgilidir. Başkanlığımız bu konuda Hacettepe üniversitesi ile işbirliği gerçekleştirerek önce pilot uygulama, 3 Aralık 2003 tarihinde de Sağlık Bakanlığı ile “ Ulusal Yeni doğan İşitme Taraması ” çalışmasını başlatmıştır.
WEB ORTAMINDA BİLGİLENDİRME
18. Şura kararı “ internet ortamında özürlülük nedenleri, erken tanı, tedavi imkanları, yeni teknolojiler, özürlülere hizmet veren kurum ve kuruluşlar, mevzuat, haklar ve olanaklar ile sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere ilişkin duyuruların yer aldığı bir sitenin kurulması ” ile ilgilidir. Başkanlığımız Ekim 2003 tarihinden itibaren bu konuda çalışmalara başlamış ve halen “ www. ozida.gov.tr ” adresinden bu hizmetleri sunmaktadır.
AİLE DESTEK HİZMETLERİ
20, 28, 71,72. Şura kararları “ özürlü çocuğu olan ailelere yönelik hizmetlerle ” ilgilidir. Bu konuda Başkanlığımız üniversitelerimizle işbirliğine giderek “ Aile Eğitim Seti ” hazırlanması çalışmalarına başlamıştır. Ailenin eğitimi yanında eğiticilerin eğitimini de kapsayan çalışma 2005 yılının ortasında tamamlanacaktır.
REHABİLİTASYON MERKEZLERİ
86.ve 89. Şura kararları “ ülkemizdeki rehabilitasyon merkezi ihtiyacı ve modelleri ” ile ilgilidir. Bu konuda Başkanlığımız uzmanları tarafından 2004 yılı içerisinde kapsamlı bir rapor hazırlanmış ve yine aynı konuda bir ihtiyaç haritası çıkarılmıştır. Her iki çalışma da web sitemizde yer almaktadır. Ayrıca tüm özür gruplarına hizmet verebilecek eğitim kurumları modeli olan “ Modüler Eğitim Kurumları ” ve “ Çift Özürlüler Eğitim Merkezi ” konusunda MEB ile işbirliği yapılarak iki ayrı proje geliştirilmiştir (2005).
TOPLUM TEMELLİ REHABİLİTASYON
103., 105. Sayılı kararlar “ toplum temelli rehabilitasyon çalışmalarına ağırlık verilmesi ” ni öngörmektedir. Bu kararlar doğrultusunda Başkanlığımız 2004 yılında toplum temelli rehabilitasyon için “ Sincan Toplum Temelli Rehabilitasyon Pilot Uygulaması ” nı başlatmıştır. Ülkemize uygun bir model geliştirilmesi için sürdürülen çalışmaların raporları periyodik olarak web sitemizde yer almaktadır.
İSTİHDAM
106., 108., 111., 112., 113., 114., 115., 116., 134., 142.,144., 148., 149. Sayılı kararlar istihdamla ilgilidir. Bu kararlar doğrultusunda Başkanlığımız ilgili kurumlarla birlikte “ 2005-2010 İstihdam Eylem Planı ” hazırlamış ve bu plan doğrultusunda 3 Aralık 2004 tarihinde Başbakanlık genelgesi yayınlanmıştır. 2005 Yılını “ Özürlülerin İstihdam Yılı ” olarak ilan eden genelge çerçevesinde yönetilen eylem planı yanında Başkanlığımız 2005 yılında uygulamaya aldığı projelerin önemli bir bölümünü istihdamla ilgili olarak hazırlamıştır.
YAŞLILIK ve ÖZÜRLÜLÜK
208. Sayılı karar “ yaşlılarda özürlülüğün erken teşhisi, değerlendirilmesi ve tedavisine yönelik programlar hazırlanması ” ile ilgilidir. Hem bu karar doğrultusunda hem de Türkiye Özürlüler Araştırması sonuçlarına göre ülkemizde önemli bir oranda yaşlı özürlü bulunmasından hareketle Başkanlığımız bakım hizmetini gündemine almış ve Mayıs 2005 tarihinde gerçekleştirilecek olan “ I. Uluslar arası Bakım Kongresi ” ni koordine etmiştir.
BAĞIMSIZ YAŞAM MERKEZLERİ
295. Sayılı karar “ özürlü bireylerin toplumsal yaşama katılımı anlamında bağımsız yaşam evleri” ile ilgilidir. Bu karar doğrultusunda Başkanlığımız İstanbul ve Anakara'da olmak üzere iki ayrı “ Bağımsız Yaşam Merkezi ” projesini oluşturmuş ve bu projelerin gerçekleştirilmesi için AGİAD ile işbirliği protokolü gerçekleştirmiştir.
PROJE TEŞVİĞİ
11. Şura kararı “ ülkemizde özürlülük konusunda proje yapacak kurum ve kişilerin teşvik edilmesi” ile ilgilidir. Bu karar doğrultusunda Başkanlığımız 2004 yılı içinde “ Proje Yarışması ” düzenlemiş ve yarışma sonunda dereceye giren projeleri bütçelendirmiştir.
SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI
353., 356. Sayılı kararlar “ sivil toplum kuruluşları ile ilgili envanterin oluşturulması ” ile ilgilidir. Bu konuda başkanlığımız “ Özürlüler Ülke Raporu ” hazırlamış ve yayınlamıştır.
BAŞKANLIĞIN YAPILANDIRILMASI
346., 347., 348., 349. Sayılı kararlar Özürlüler İdaresi Başkanlığı'nın teşkilat yapısı ve etkinliğinin artırılması ile ilgilidir. Bu doğrultuda Başkanlığımızda 5378 Sayılı Kanunla “ Özürlülük Araştırmaları ve İstatistik Daire Başkanlığı”, “Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Daire Başkanlığı”, “Proje ve Koordinasyon Dairesi Başkanlığı", “Rehabilitasyon ve Eğitim Dairesi Başkanlığı ” oluşturulmuştur.