Raporlar

Fiziksel Çevrenin Özürlülere Yönelik Düzenlenmesi (Japonya Örneği)
Japonya’da Yapılar İçin Engelsiz Düzenleme Standartları

Japonya’da Umuma açik yerlerin ve binalarin özürlülere yönelik olarak düzenlenmesinde Binalarin Yasli ve Fiziksel Özürlü Bireyler Tarafindan Kullaniminin ve Ulasilabilirliginin Saglanmasi Kanunu (“Heart Building Law” Kanun No:44, 1994), Yasli ve Özürlü Bireylerin Toplu Tasim Araçlarindan Kolayca Yararlanabilmelerinin Saglanmasi Kanunu (“Barrier-free Transportation Law,” 15 kasim 2000) ve Kisi Odakli Toplumsal Gelisimin Saglanmasi Idari Bölge Yönetmeligi (Aichi Idari Bölge Yönetmeligi No: 33 14 Ekim 1994) yasal düzenlemelerine dayandirmaktadir. Ilgili yasal düzenlemeleri temel alarak olusturulmus olan yapilarin engelsiz “Barrier-Free” düzenleme standartlari asagida yer almaktadir.

1. Özürlü Bireylerin Hareket Edebilme Olanaklarini Arttirmaya Iliskin Kriterler

1)Giris ve çikis kapilarinin genisligi 90 cm olmalidir (sekil. 1). 2)Toplu kullanim alanlarin 180 cm genisliginde ve yüzeylerinin cilasiz kaygan olmayan bir madde ile kapli olmasina özen gösterilmelidir. Yerlere yerlestirilen izgaralarin derinliklerinin 10 mm veya daha dar olmasi saglanmalidir (sekil 3)

3)Bahçede yer alan gezinti yollarinin en fazla 1/20 egiminde olmasina, merdivenlerin oldugu bölgelere rampa tedarikinin saglanmasina özen gösterilmelidir (sekil 5).

4)Üst katlara erisimin saglanmasinda rampa ve asansörlerden yararlanilmalidir.

5)Rampalar asagida yer alan kriterlere uygun olmalidir:

a)Rampalarin egiminin en fazla 1/20 (iç mekanlarda en fazla 1/12) ve genisliklerinin 180 cm olmasina dikkat edilmelidir. Rampalarin yüzeylerinin kaymayan cilasiz bir yüzey olmasi, düsmeyi engellemek amaciyla rampanin her iki yaninin korkuluklarla (tirabzanlarla) veya düsmeyi engelleyecek her hangi bir yapiyla desteklenmesi saglanmalidir (Sekil. 5).

b)Rampanin yüksekliginin 75 cm geçtigi durumlarda, rampanin  yüksekligini azaltmaya yönelik olarak genis bir basamak (landing) rampanin iki noktasi arasinda yerlestirilmesi ve rampanin baslangiç ve bitis bölümlerinin hareket yönünde 150 cm veya daha fazla uzunluga sahip olmasi saglanmalidir (sekil.5).

c)Rampalar düz bir sekilde olmali, üzerlerinde herhangi bir egri, kavis, virajin olmasindan kaçinilmalidir. Düsmeyi önlemeye yönelik gerekli tedbirler alinmalidir.

6)Asansörlerin fiziki yapilari “Binalarin Yasli ve Fiziksel Özürlü Bireyler Tarafindan Kullaniminin ve Ulasilabilirliginin Saglanmasi Kanunun” temel kriterlerine uygun olmalidir (sekil 7).

7)Merdivenlerin 150 cm genisliginde olmasi ve her iki taraflarinda tirabzanlarin yer almasi gerekmektedir. Prensipte merdiven basamaginin dik yüzünün uzunlugunun 16 cm ‘i geçmemesi ve basamaklarin 30 cm veya daha fazla uzunlugu sahip olmalari önemlidir. Ancak bu gereklilikler bu baslik altinda yer alan kritere uygun olarak yapilmis olan rampa ve asansörlerle  desteklenmis merdivenler için geçerli olmayacaktir. Merdiven basamagi cilasiz kaygan yüzeye sahip olmayan bir madde ile kaplanmali ve merdiven basamaginin dik yüzünden degisik bir renkte olmasina özen gösterilmelidir. Merdiven burnunun disariya dogru çikinti yapmasi önlenmelidir. Merdivenin egimi ¼ veya daha fazla ve genisligi 400 cm veya daha fazla oldugunda orta noktasina bir tirabzan yerlestirilmelidir. (sekil 6)

8)Merdivenin tüm yüksekliginin 300 cm ‘i geçtigi durumlarda, söz konusu yüksekligi azaltmaya yönelik olarak genis bir basamak (landing) merdivenin orta noktasina yerlestirilmelidir. Genis basamagin 150 cm veya daha fazla derinliginin olmasi ve düzeyler halinde ilerlemesine özen gösterilmelidir (Sekil 6).

9)Prensipte tirabzanlarin merdiven ve rampa boyunca iki küpesteye sahip olmalari ve yer yüzeyinden 65 cm ve 85 cm yükseklikte bulunmalari gerekmektedir (bu prensip bina disindaki merdiven tirabzanlari için de geçerlidir) Tek tirabzan küpestesinin kullanilmasinin gerekli oldugu durumlarda, küpestenin yer yüzeyinden yaklasik 75 – 80 cm yükseklikte olmasina dikkat edilmelidir (sekil 6)

10)Giris ve çikislarin en az birinin (tuvaletler haricinde) 120 cm veya daha fazla bir genisligi sahip olmasi, mekanin 500 m² veya daha fazla bir genislige sahip olmasi durumunda ise giris ve çikislarin en az birinin (tuvaletler haricinde) 90 cm veya daha fazla bir genislige sahip olmasi saglanmalidir.

11)Etkinlik alani içerisindeki odalara giris ve çikislarin genisliginin 90 cm veya daha fazla olmasi, mekanin 200 m² veya daha fazla bir genislige sahip olmasi durumunda ise giris ve çikislarin 80 cm veya daha fazla bir genislige sahip olmasi saglanmalidir.

 12)Tekerlekli sandalye kullanicilarinin giris ve çikislarini kolaylastirmak amaciyla parlak olmayan, sensörlü otomatik olarak hareket eden kapilar kullanisli olmaktadir.

 13)Ön kismi saydam görünüslü olan kapilara muhtemel çarpma riskine karsi gerekli güvenlik tedbirleri alinmalidir. Özürlü bireyin bir kapiya yaklasmakta oldugu yer yüzeyinde yapilacak bir doku, düzey farkiyla belirtilmelidir.

 14)Özürlü bireylerin bir binaya girmekte ya da çikmakta olduklarini göstermeye yönelik olarak yer yüzeyinde bir doku, düzey farki yaratilmalidir.

 15)Özürlü bireylerin siklikla kullandiklari bina içi koridorlarin 180 cm genisliginde olmasi,diger koridorlarin genisliklerinin ise 140 cm genisliginde olmasi gereklidir. Ancak, tek kisinin geçebilecegi genislikte oldugu için  50 m den daha fazla bir genislige sahip olacak sekilde genisletilen bölümler, iki tekerlekli sandalye kullanicisinin ayni zamanda geçislerini saglamaya yönelik olarak 120 cm veya daha fazla bir genislige sahip olacak sekilde düzenlenmelidir.

16)Çoklu düzeyi olan bina içi yollarinin ve tekerlekli sandalye yollarinin olagan ziyaretçi yollari boyunca rampa, asansör vb. ek düzenlemelerle güvenli bir hale getirilmeleri gerekmektedir.

17)1/15 veya daha az (veya bina içi 1/12 veya daha az) bir egime sahip olan rampalarin 180 cm genisliginde olmalari ve yüzeylerinin cilasiz, kaygan olmayan bir madde ile kaplanmalari gerekmektedir. Merdivenlerin yanlarina yerlestirilen  rampalarin 120 cm genislige sahip olmalari gerekmektedir. Tirabzanlarin rampalarin, parmakliklarin veya diger gerekli düsmeyi engelleyici araçlarin her iki taraflarina da yerlestirilmeleri saglanmalidir.

18)Rampanin tüm yükseklik farkinin 75 cm’den fazla oldugu durumlarda, rampanin yükseklik farkinin 75 cm’i geçmedigi iki noktasi arasina genis bir basamak (landing) yerlestirilmelidir. Rampanin baslangiç, bitis ve inis (landing) bölümlerinin düzey alaninin hareket yönünde 150 cm veya daha uzun olmasi saglanmalidir.

19)Etkinliklerin yapildigi konferans salonlari vb. yerlere tekerlekli sandalye kullanicilarinin rahat bir biçimde ulasilabilirliklerinin saglanmasi amaciyla konferans salonu giris/çikis kapilarina (90 cm genisliginde olmasi gerekmektedir) kolay bir biçimde ulasabilecekleri özel yerlerin ayrilmasi gerekmektedir. Ayrilmasi gereken bu gibi yerlerin minimum sayisi, konferans salonu içerisinde bulunan toplam koltuk sayisinin 1/200 (elde edilen sayinin 10 ‘u geçmesi halinde minimum sayi 10’dur) ile çarpilmasi ile bulunabilir. Tekerlekli sandalye kullanicilarina tahsis edilen bu yerlerin ve bu yerlerle baglantisi bulunan diger yerlerin yatay düzlemde yer almalari ve yüzeylerinin kaygan olmayan bir madde ile kapli olmasi gerekmektedir. Konferans salonu içerisinde tekerlekli sandalye kullanicilarinin siralar arasinda geçislerini kolaylastirmak amaciyla siralar arasindaki genisligin 90 cm olmasina ve düzey açisindan herhangi bir farkliligin bulunmamasina özen gösterilmelidir.

20)Tekerlekli sandalye ile istenmeyen bir temas sonucunda ortaya çikabilecek muhtemel yaralanmalari önlemek amaciyla gerekli tedbirler alinmalidir.

2. Görme Özürlü Bireylere Iliskin Düzenleme Kriterleri

1)Görme özürlü bireylerin gitmek istedikleri yerlere dogru yönlendirmelerini saglamaya yönelik olarak yer yüzeyine kabartmalar yerlestirilmelidir. Ancak, görme özürlü bireylere rehberlik edecek herhangi bir danisma hizmeti, tam zamanli kisisel yardimci veya özel ekipmanlarin saglanmasi yoluyla görme özürlü bireyin kolay bir biçimde yönlendirmesi durumunda yer yüzeyinde herhangi bir düzenleme yapilmasina gerek yoktur.

2)Yer yüzeyinde yapilan bu veya buna esdeger düzenlemelerin merdiven, asansör ve yürüyen merdiven vb. düzeneklere de uygulanarak sürekliliginin saglanmasi gerekmektedir.

3)Duvar yüzeylerinde herhangi bir çikintinin olmamasina; duvar yüzeyinde çikinti olmasinin kaçinilmaz oldugu durumlarda, görme özürlü bireylerin güvenli bir sekilde geçislerini saglamaya yönelik gerekli önlemler alinmasina özen gösterilmelidir.

3. Tuvaletlerle Ilgili Düzenleme Kriterleri

b)Tuvaletlerin yer yüzeylerinde düzey bakimindan herhangi bir farkliligin bulunmamasina ve kaygan olmayan bir madde ile kapli olmasina özen gösterilmelidir (Sekil 9).

d)Her bir tuvaletin, pisuar yanina tutacak yapilmalidir. Tuvaletin giris/çikis kapisina yakin bir yerde tutacak yapilmasi ve bu tutacaklarin tekerlekli sandalye kullanicilari açisindan herhangi bir engele yol açmamasina dikkat edilmelidir (Sekil 9).

e)Her bir tuvaletin içerisinde hem tekerlekli sandalye kullanicilari hem de refakatçilerinin çesitli amaçlarla kullanmalarina yönelik yeterli sayida  tuvalet yapilmasi gerekmektedir. Çok amaçli tuvaletlerin minimum sayisinin her bir tuvalet içerisindeki tuvaletlerin toplam sayisinin 1/ 50 ile çarpilmasi yoluyla bulunabilir. Bina içerisindeki tuvaletlerin bulunmasi durumunda (tuvalet sayisinin 9 veya daha az sayida olmasi haricinde), çok amaçli tuvaletlerin yapilmasi tavsiye edilir ancak zorunlu degildir (Sekil 10).

f)Lavabolarin yerden yüksekliginin yaklasik 75 cm olmasi,  yapi ve seklinin kullanicinin kolay bir biçimde egilebilmesine olanak verecek sekilde olmasina özen gösterilmelidir. Tekerlekli sandalye kullanicilarinin lavabolardan kolay bir biçimde yararlanabilmelerine yönelik olarak lavabolarin yerden yüksekliginin 60 cm derinliginin ise 45 cm olmasi gerekmektedir.

g)Lavabolarda dokunmatik sensörlü veya tek hareketle açilabilen musluklar kullanilmalidir (Sekil 9).

4. Dinlenme Alanlarinin Düzenlenmesine Iliskin Kriterler

1)Dinlenme alanlarinin özürlü bireylerin ihtiyaçlarina cevap verebilecek sekilde düzenlenmesi bir gerekliliktir.

2)Dinlenme alanlarindaki sandalye, koltuk, masa vb. esyalarin tekerlekli sandalye kullanicilarinin geçislerini ve döngüsel hareketlerini engelleyecek biçimde yerlestirilmemesine dikkat edilmelidir.

3)Farkli kullanicilara ve onlarin bireysel ihtiyaçlarina uyum saglamaya yönelik olarak farkli yükseklikte ve sekilde sandalye ve banklarin bulundurulmasi saglanmalidir.

4)Yemekhane ve kafeteryada bulunan masalarin ve danisma ofisi desklerinin yerden yüksekliklerinin 70-80 cm olmasi, yapi ve sekillerinin kullanicilarin kolayca egilmesine olanak verecek sekilde olmasina özen gösterilmelidir. Tekerlekli sandalye kullanicilarina yönelik olarak masa ve desklerin 60 cm boyunda 45 cm derinliginde olmasi gerekmektedir (sekil. 11).

5)Umuma açik yerlerde bulunan telefon, satis otomati, fiskiyeli çesme gibi araçlarin küçük çocuklarin ve tekerlekli sandalye kullanicilarinin kullanimini kolaylastiracak sekilde yerlestirilmeleri ve düzenlenmeleri gerekmektedir (Sekil.12). 

5. Bilgi Panolarinin Düzenlenmesine Iliskin Kriterler 

1)Bilgi panolarinin kullanicilarin bilgilenmelerini ve acil durum yönergeleri vb. yönergelerden haberdar olmalarini saglamaya yönelik olarak uygun bir yere ve uygun bir biçimde konumlandirilmalari gerekmektedir. 

2)Kullanici, ziyaretçi yollari ve buna benzer yollara ulasilabilirlik dereceleri hakkinda bilgi veren bilgilendirme panolarin özürlü, tekerlekli sandalye kullanicilarinin kolay bir biçimde erisebilecekleri sekilde konumlandirmalari ve düzenlenmeleri gereklidir. 

3)Dokunmatik bilgi panolarinin giris/çikis kapilari, tuvalet, dinlenme alanlari, kafeterya vb. yerlere yakin konumlandirilmalarina ve yerden yüksekliklerinin 90-120 cm arasinda olmasina özen gösterilmelidir.

 4)Bilgi panolarinin kullanicilarin siklikla kullandiklari yollar üzerine çikinti yapmalari durumunda yerden yüksekliklerinin 200 cm veya daha fazla olmasi gerekmektedir.5)Kullanicilarin rahat bir biçimde hareket etmelerini saglamaya yönelik Braille ile yazilmis yönergelerin tirabzanlarin üzerine, bütonlara yakin yerlere ve asansör dügmelerinin yanina yerlestirilmesi; sesli uyari sistemi, elektrikli bilgilendirme panolari, acil durum alarmi, isikli uyari sistemi, diger ekipmanlar ve kisisel yardimi içeren çesitli önlemler alinmasi yoluyla bir sistem olusturmak için gerekli çabalar gösterilmelidir.