Çalışmanın Konusu
Özürlüler İdaresi Başkanlığının özürlülere yönelik hizmetlerin düzenli, etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini temin etmek için; ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, özürlüler ile ilgili ulusal politikanın oluşmasına yardımcı olmak, özürlülerin problemlerini tespit etmek ve bunların çözüm yollarını araştırma amacı doğrultusunda ulusal ve uluslar arası kurum ve kuruluşlar arasında etkin ve verimli şekilde işbirliği ve koordinasyonun sağlanması her şeyden önce çağdaş bilgi teknolojilerini kullanmaktan geçmektedir.
Özürlülerle ilgili olarak yapılacak çalışmaların ve planların, etkin ve verimli bir biçimde yapılabilmesi için özürlülerle ilgili güncel ve geçerli bilgilerin araştırmalar yoluyla elde edilmesine ve derlenmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu araştırmanın temel amacı, çeşitli kurumların elde ettiği özürlülere ilişkin bilgileri tek bir yerde toplayacak “Ulusal Özürlüler Veritabanı”nın oluşturularak, özürlü bilgilerinin etkin bir şekilde kullanılmasıdır. “Ulusal Özürlüler Veritabanı”, özürlülere hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları tarafından ortak kullanılacak, her kurum yetkileri ve hizmet alanı kapsamında veritabanına ulaşabilecektir. Bu veritabanındaki özürlülere ait bilgiler, ülkemizde özürlülük alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları arasında hızlı ve doğru bir şekilde paylaşılabilecektir. Bunun sonucu olarak da ülkemizde özürlülük konusundaki politikalar doğru belirlenecek ve özürlülere yönelik hizmetler planlı, düzenli ve hızlı bir şekilde sağlanacaktır.
Çalışmanın Amacı
Özürlülük dünyada ve ülkemizde giderek daha yoğun olarak gündemde yer alan konuların başında gelmektedir ve yine bu doğrultuda toplumsal bir olgu olarak özürlülük sosyal bilimlerin de temel ilgi alanlarından birisi olmuştur. Bu bağlamda daha başlangıçta kısa bir süre öncesine kadar tıbbi alanda yer alan disiplinlerin konuları arasında yer almasına karşın giderek olgusal düzeyde sosyal bilimlerin ilgi alanlarına giren bir konu olarak özürlülük çalışmaları problematik niteliği taşımaktadır. Yine bu alanda küresel ölçekte hizmet sunan uluslar arası kuruluşların çalışmalarını ve ulusal düzeyde gerçekleştirilen kurumsal ve yasal düzenlemeleri belirleyen yaklaşımlar özürlülük konusuna küreselleşme süreci ekseninde modernite açısından yaklaşma imkanları sunmaktadır.
Özürlülük modern toplumda göz ardı edilemeyecek kadar belirginleşen ve bu süreçte de hem kavramsallaştırılması hem de bir fenomen olarak kapsamı sürekli olarak genişleyen dinamik bir olgu olarak karşımızdadır. Özürlülük fenomeninin dinamik yapısı modernite ile doğrudan ilintilidir. Tarihin hiçbir döneminde toplumlar bu kadar yoğun bir nüfus barındırmadığı gibi belki de hiçbir dönemde de günümüz kadar risk altında değildi (Aysoy, 2004)
Özürlülük son derece dinamik bir yapı yanında kendi içinde önemli farklılıklar barındıran bir nitelik taşımaktadır. Bu durumun kavranabilmesi ilk önce bilgi boyutunda sorunun çözümlenmesini gerekli kılmaktadır ve sosyal politikanın özürlülüğün eğitimi üzerine kurulması bu anlamı taşımaktadır. Ülkemizde henüz ağır özürlülük, psikolojik özürlülük gibi alanlarda farkındalık oluşturulamamıştır.
Özürlülüğün toplumsal boyutta engelliliğe dönüşmesi, toplumsal alanın özürlüler açısından ayrımcı biçimde dizayn edilmesi anlamını taşımaktadır. Bu bağlamda ayrımcılıkla mücadele özürlüler politikasının genel çerçevesini oluşturmak durumundadır. Bu durum ülkemizde ciddi bir özürlüler hareketinin de belirleyicisi olacaktır ve böyle bir hareket ülkemizin en önemli ihtiyacıdır.
Özürlülerle ilgili olarak yapılacak çalışmaların ve planların, etkin ve verimli bir biçimde yapılabilmesi için özürlülerle ilgili güncel ve geçerli bilgilerin araştırmalar yoluyla elde edilmesine ve derlenmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Özürlü ve özürlülük konusunda her türlü görüş ve çözüm önerilerini tartışmak, ulusal politikalara esas olacak ilke ve programlar oluşturmak, kamuoyunun bu konuda bilinçlenmesine katkıda bulunmak, ulusal ve uluslar arası alandaki görüş, düşünce ve gelişmelerin aktarılmasını, tartışılmasını sağlamak için özürlülere ait bilgilerin yer aldığı “ulusal özürlüler veri tabanı” oluşturulması bir gerekliliktir. Bu veritabanı içinde yer alan özürlü bilgileri ülkemizdeki özürlü sayısını ve niteliğini en doğru şekilde ortaya koyacaktır. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı bünyesinde oluşturulacak ulusal özürlüler veritabanı ile özürlüleri topluma kazandırırken onların sosyal ve üretken bireyler olmaları yolunda yeni mesleki rehabilitasyon ve istihdam planlamaları da yapılabilecek ve özürlülere hizmet veren kamu kurumları, belediyeler, özel sektör kuruluşları ve sivil toplum örgütlerine özürlü bilgileri hızlı ve doğru bir şekilde aktarılacaktır.
Ulusal özürlü veritabanı oluşturulurken özürlülere hizmet veren ve özürlü bilgisini tutan kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği sağlanacaktır. Bu kamu kurum ve kuruluşları: SHÇEK, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu Genel Müdürlüğü ve Belediyelerdir. Bu projede, SHÇEK, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ve Sağlık Bakanlığı ile e-devlet kapsamında ortak çalışmalar yürütülecektir.
Yapılan literatür çalışması sonucunda dünyada özürlüler veritabanı olan ülke sayısının sınırlı olduğu görülmüştür. Türkiye’de ise sadece Özürlüler İdaresi Başkanlığı Özürlü Kimliği vermek için dar kapsamda ve sınırlı sayıda (yaklaşık 100 bin özürlü bilgisi) özürlü bilgisine sahiptir. Bu sınırlı verilerle özürlülük konusunda politika üretmek oldukça zordur. Bu yüzden ulusal özürlüler veritabanının oluşturulması, ülkemizdeki özürlüleri tanımak ve onlara daha etkin hizmet vermek için bir zorunluluktur.
Bu araştırmanın amacı, çeşitli kurumların elde ettiği özürlülere ilişkin bilgileri elektronik ortamda tek yerde toplayacak “Ulusal Özürlüler Veritabanı”nın oluşturularak, özürlü bilgilerinin etkin bir şekilde kullanılmasıdır. Ulusal Özürlüler Veritabanı, özürlülere hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları tarafından ortak kullanılacak, her kurum yetkileri ve hizmet alanı kapsamında veritabanına ulaşabilecektir. Bu veritabanındaki özürlülere ait bilgiler, ülkemizde özürlülük alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları arasında hızlı ve doğru bir şekilde paylaşılabilecektir. Bunun sonucu olarak da ülkemizde özürlülük konusundaki politikalar doğru belirlenecek ve özürlülere yönelik hizmetler planlı, düzenli ve hızlı bir şekilde sağlanacaktır.
Sonuç olarak bu projede, “Ulusal Özürlüler Veritabanı” oluşturulması hedeflenmiştir. Bu projenin kapsamı da bu veri tabanının oluşması ve çalıştırılması için gerekli olan altyapı ve ihtiyaçların belirlenerek giderilmesidir. Böylelikle ülkemizdeki özürlüler kayıt altına alınmış olacak ve kendilerine daha etkin ve verimli bir hizmet sunulacaktır.
Projenin kapsamını 6 ana başlık altında özetleyebiliriz;
1. Özürlülere ilişkin bilgileri düzenli olarak tutan ve bu bilgiler ışığında sosyal politikalar üreten ülkelerin veritabanı yapıları ve işleyişi incelenecektir. Ayrıca işbirliği yapılacak kamu kurum ve kuruluşlarının bilişim alt yapısının incelenecek ve mevcut veri tabanlarında kullanılan bilgi alanlarından özürlülerle ilgili olanlarının Ulusal Özürlüler Veritabanında yer alması için çalışmalar yapılacaktır. Böylece herhangi bir Kurum tarafından bilgisayar ortamına girilen özürlü bilgisi tüm kurumlarca kullanılacağı için veri tekrarı engellenecektir.
Özürlülere ilişkin bilgileri düzenli olarak tutan ve bu bilgiler ışığında sosyal politikalar üreterek bunları uygulayan ülkelerin veritabanı yapıları ve işleyişi proje ekibi tarafından incelenecektir.
İşbirliği yapılacak kurumlardan İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü MERNİS projesi ile tüm vatandaşların nüfus bilgilerini kendi veritabanında tutmaktadır. Belirlenecek özürlülerin TC Kimlik numarasından özürlülere ait verilerin tekrar veri girişi yapılmadan Ulusal Özürlü Veri Tabanına aktarılacaktır. Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Bilişim sistemi kapsamında tutulan SHÇEK Veritabanında ise SHÇEK’de bakılmakta olan özürlülerin bilgileri tutulmaktadır. Ayrıca Özürlü kimlik kartı almak için özürlülerin İl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerine başvurması gerekmektedir. Başvuru sırasında uzmanlarca doldurulan ve özürlüye ait verilerden oluşan bilgi formları il müdürlüklerinden SHÇEK veri tabanına girilerek SHÇEK Bilgi İşlem Merkezindeki veri tabanında tutulması amaçlanmaktadır. Bu veri tabanındaki bilgilerin bir kısmı Ulusal Özürlüler Veritabanında tutulacak şekilde genişletilecektir. Bu işlem sonucunda, özürlü vatandaşlarımızın özürlü kimlik kartı almak için başvurduğu ilk Kamu kuruluşu olan İl sosyal Hizmetler Müdürlükleri tarafından özürlü ile ilgili tüm bilgileri bilgisayar ortamına girilecek ve kurumlar arasında veri tekrarı olmadan Ulusal Özürlü Veri tabanında yer alacaktır. Aynı şekilde özürlü sağlık kurulu raporu almak için Sağlık Bakanlığı yetkili hastanelerine başvuran ve özürlü raporu alan özürlülerin bilgileri Sağlık Bakanlığı bilgi işlem merkezindeki veritabanına veya hastaneler doğrudan Ulusal özürlüler veri tabanına gireceklerdir. Böylelikle farklı kurumların bilişim altyapıları kullanılarak girilen veriler tek platformda “Özürlüler veritabanında toplanacaktır. Bu da devlet kaynaklarının etkin kullanımını sağlayacaktır.
2. Web tabanlı Ulusal Özürlüler Veritabanı uygulama yazılımının hazırlanması ve işletilmesi için gerekli yapısal kablolama, iletişim, donanım gibi altyapı ihtiyaçlarının tamamlanması gerekmektedir.
Web tabanlı Ulusal Özürlüler Veritabanı uygulama yazılımının uyugun platformlarda sorunsuz hazırlanması ve çalışması için Özürlüler İdaresi Başkanlığı yapısal kablolama alt yapısı güçlendirilmeli, ilave network uçları ve uzak noktalardan bağlanan kullanıcıların veritabanına hızlı ve güvenli bağlanabilmesi için internet iletişim hızının artırılması gerekmektedir. Ayrıca, Ulusal Özürlüler veri tabanının, güvenlik yazılımlarının ve sistem yömnetim programlarının çalıştırılması için ana bilgisayarlar (server), kişisel bilgisayarlar ve yazıcı gibi donanım altyapı ihtiyaçlarının tamamlanması gerekmektedir.
3. Web tabanlı Ulusal Özürlüler Veritabanı yazılımının tasarlanması, sistem analizinin yapılması.
Ulusal Özürlüler Veritabanı yapısı ve yazılımı, incelenen diğer ülkeler veritabanı yapıları, tüm kamu kurum ve kuruluşların veritabanı yapıları ve uzman görüşleri dikkate alınarak tasarlanacak ve buna ilişkin sistem analiz raporlarının hazırlanacaktır.
4. Sistem analiz ve altyapı çalışması tamamlanan Ulusal Özürlüler Veritabanı Uygulama yazılımı web tabanlı olarak yazdırılacaktır.
Ulusal Özürlüler veri tabanı içindeki uygulama yazılımı modüllerinin tamamı web tabanlı olacak ve Oracle Veri Tabanı Yönetim Sistemi üzerinde çalıştırılarak bu modüller veritabanı platformu üzerinde sorunsuz çalışacak uygun bir Uygulama Geliştirme Aracının son versiyonu ile geliştirilecektir. Ulusal Özürlüler veri tabanı içindeki uygulama yazılımı modüllerinin tamamı, istenildiğinde internet bağlantısı ile Özürlüler İdaresi Başkanlığı BİM’e bağlı olan herhangi bir Kurum veya kuruluşdaki bilgisayar üzerinde sadece bir browser programı kullanılarak ek yazılım ve donanım gerektirmeden Özürlüler İdaresi Başkanlığı Bilgi İşlem Merkezi'nde oluşturulan Ulusal Özürlüler Veri Tabanına ulaşması ve bu veri tabanı üzerinde çeşitli işlemler (Veri ekleme, güncelleme, sorgulama vb.) yapabilmesine olanak verecek şekilde tasarlanacaktır.
5. Hazırlanan Web tabanlı Ulusal Özürlü Veritabanı Uygulama yazılımı, iletişim ve donanım altyapısını kullanacak ve işletecek personele eğitim verilmesi.
Donanım ve iletişim altyapısı işletilmesi konusunda ve Ulusal Özürlüler Veri tabanı uygulama yazılımda kullanılan veritabanı ve uygulama geliştirme aracı konusunda bu projeyi yürütecek teknik personelin (Başbakanlık Özürlüler idaresi Başkanlığı Bilgi İşlem Daire Başkanlığı personeli) eğitilmesi planlanmaktadır.
6. Hazırlanan Web tabanlı Ulusal Özürlü Veritabanı Uygulama yazılımı, iletişim ve donanım altyapısı kullanılarak ve mevcut yazılımlarla uyumlu olarak işletilmesi.
Hazırlanan Ulusal Özürlüler Veritabanı uygulama yazılımı, ilgili ana bilgisayarlar üzerine kurularak özürlüler veri tabanının kullanılacağı tüm kurum ve kuruluşların hizmetine açılıp kullanılması sağlanacaktır. Ulusal Özürlüler Veritabanındaki bilgiler Özürlüler uzmanlarınca yorumlanıp özürlülük konusunda yeni politikaların belirlenecektir. Ayrıca üniversitelerdeki araştırmacıların da bu veri tabanından sorgulama yaparak elde ettikleri bilgiler özürlülük konusundaki bilimsel çalışmalarına ışık tutacaktır.
1. Bu projede önerilen “Ulusal Özürlüler Veritabanı” ile ülkemizde yer alan ve Sosyal politika oluşturmak için değerlendirilecektir. İlk kez olarak oluşturulacak özürlüler veritabanı içindeki bilgiler ülkemiz birikimine kazandırılacaktır.
2. Proje kapsamında; ülkemizde bulunan tüm özürlü vatandaşlarımızın demogratif bilgileri yanında özür durumlarına ilişkin bilgilerde kayda geçirilecektir. Veritabanı oluştuktan sonra araştırmacı ya da ilgili kişi, kurum veya kuruluş sadece bu veritabanından yola çıkarak özürlülerle ilgili ayrıntılara erişebilecektir.
3. Özürlü Veritabanı, özürlü vatandaşlarımızı sadece kimlik bilgileri ile belgelemekle kalmayacak, özür grubu, yaşadığı sosyal çevre, gelir durumu ve geçim standardı vb.gibi ayrıntılı bilgileri de içerecek ve en önemlisi de sorgulanabilir ve güncellenebilir olacaktır. Bu özelliği ile sözkonusu veritabanı oluşturulduktan sonra kullanıcı, herhangi bir özür grubundan ya da herhangi bir il bazında özürlü aramasını yapabilecek, özürlülere ait bilgilere aynı veritabanından ulaşabilecektir.
4. Ulusal Özürlüler veritabanına girilecek verilerin tamamı tamamlanmamış olsa bile özürlü konusunda araştırma yapan araştırmacıların çalışmaları için evren oluşturacaktır. Böylelikle ülkemizdeki yaklaşık 8,5 milyon özürlü bilgisinin tamamının girilmeden de Özürlü ve özürlülük konusunda her türlü görüş ve çözüm önerilerini tartışmak, ulusal politikalara esas olacak ilke ve programlar oluşturmak, kamuoyunun bu konuda bilinçlenmesine katkıda bulunmak, ulusal ve uluslar arası alandaki görüş, düşünce ve gelişmelerin aktarılmasını, tartışılmasını sağlamak mümkün olacaktır.
5. Proje sonunda ortaya konacak ulusal özürlüler veritabanı yerli ve yabancı eğitsel ve sosyal ortamlarda workshop ve benzeri bilimsel toplantılarda tanıtılarak değeri ve katkıları yaygınlaştırılacaktır.
B. Projenin Yaygın Etkileri
1. Uluslar arası ölçekte ulusal çıkarlara yarar sağlayacaktır: Bu birikim sadece bir sosyal bilim dalı araştırması ve eğitsel malzemesinin sağlanması olanağını değil aynı zamanda uluslar arası ölçekte ulusal çıkarların sosyal boyutunu da yönlendirici olacaktır. Bu kapsamda üniversiteler, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilişkilendirilebilecek diğer kurum ve kuruluşlarda söz konusu veritabanı kullanıcıya kolaylıkla erişim şansı tanıyacak, ülkemiz bilimi ve eğitimine olduğu kadar sosyal devlet politikası ve özürlü takibi açısından da son derece önemli bir işlevsel rol oynayacaktır.
2. Projenin yaygınlaştırılması halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Belediyeler, Sivil Toplum Kuruluşlarına da oluşturulacak Ulusal Özürlüler veritabanı sunulacaktır. Ayrıca çeşitli ülkelerin benzer hizmeti yürüten kuruluşları işbirliği yapılarak veri tabanındaki bilgiler ışığında özürlüler konusunda ortak projeler gerçekleştirilecektir. Ayrıca uygun ve gerekli görüldüğü taktirde ilgili ülke üniversite, enstitü ve resmi kuruluşlarına da bu çalışmanın katkıları yaygınlaştırılabilecektir.
3. Amaçlanan veritabanı modelinin en önemli özelliklerinden biri güncellenebilir oluşu olduğu için ülke genelinde oluşacak yeni özürlü verileri de bu veritabanına kaydedilebilecektir.
4. Ulusal Özürlü Veritabanı ile elde edilen bilgiler ve yapılacak araştırma sonuçları şüphesiz ülkemizde özürlülere yönelik güncel bir duyarlılık ve gündem oluşmasını sağlayacaktır.
5. Ulusal Özürlüler Veritabanı, sosyoloji disiplininin yanında yerli ve yabancı sosyoloji, psikoloji, tıp gibi yaygınlaştırılabilecek bilim dallarındaki güncel araştırmalara da kaynaklık edecektir.
6. Ülkemizdeki Özürlü vatandaşlarımızın bilgilerini doğru ve sağlıklı tutmak için önerilen bu veritabanı daha sonraki çalışmalarla farklı sosyal gruplara da uyarlanabilir özelliği ile yeni çalışmaların da yolunu açacaktır.
© 2005- T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi - Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı