Özveri Dergisi

---

Yüksekokul Mezunu İşitme Engelli Gençlerin İş Durumu: Anket ve Eylem Araştırması

Yazar: Behram ERDİKEN*

* Yd. Doç. Dr. Anadolu Üniversitesi, Engelliler Entegre Yüksekokul Öğretim Üyesi
  The Emplroyment of the Hearing Impaired Students: Surveys and Action Research

  Assistant of lector, University of Anadolu, Highscool of The DeaF Disabled People

ÖZET

Yüksekokuldan mezun olan öğrenciler ile bağlantının devam ediyor olması destek hizmet verme, iş bulma, işe yerleştirme, iş zorluklarının ve yaşam güçlüklerinin üstesinden gelmeleri bakımından önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu mezunlarının istihdamı ve iş durumu ve işe giremeyen bir işitme engelli mezunun iş bulma girişimleri ve sonuçlarını betimlemektir. Engelliler Entegre Yüksekokulu, özel eğitime muhtaç engellilere engel türlerine uyan meslek programlarında eğitim vermek, onların topluma üretken bireyler olarak katılmalarını sağlamak amacıyla kurulmuştur. Odaklanılan araştırma alanı anket araştırması için Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu mezunları ve eylem araştırması için bir işitme engelli gençtir. Yüksekokuldan mezun olan işitme engelli gençlere posta, görüşme ve e-mail ile ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma raporlaştırılıncaya kadar ulaşma çabaları devam etmiştir. Mezun olan işitme engelli gençlere ulaşma çabaları 21 Mayıs 2007’de sonlandırılmıştır. Ancak mezun olan tüm işitme engelli gençlere ulaşma çalışmaları devam etmektedir. Araştırmaya katılan 148 mezuna ulaşıldı ve 114 mezunun %70’inin meslek eğitimi aldığı yüksek öğretim programı ile ilgili bir işte çalıştığı belirlenmiştir. Bir işitme engelli mezuna iş bulmak amacı ile yapılan eylem araştırması iş bulma gerçekleşemediği için devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler: İşitme engeli, iş arama, istihdam

ABSTRACT
The purpose of this survey research was to determine the employment and working conditions of the students graduated from Anadolu University, the School for the Handicapped which started in the academic year of 1993. Since then, the ceramics and graphic arts, computer operator training and architectural drawing programs have been functional. The aim of the school is to offer special education for the handicapped in vocational programs and thus enable them to become productive members of the community. The data have been collected from 148 students working either in public or private sector. A questionnaire that was developed by the researcher and validated by the experts in the area of special education was used. It was answered either by face-to-face structured interviews or via e-mail or mail. The data have been analyzed descriptively through the use of Excel program. The results indicated that 114 students were working at that time. While 80 of them had jobs relating their professions, 34 of them did not. In addition, the discrimination issue appeared to be important as working conditions. Discussion and recommendations about the issues such as the government rules, employment of hearing impaired, and working conditions were provided.

Key Words: Employment, vocational programs, hearing impaired

Giriş

Yüksek eğitimin temel görevlerinden biri de işiten bireylerde olduğu gibi işitme engelli bireylere de mesleki beceriler kazandırmaktır. Türkiye’de yüksek eğitime giriş ve mezun öğrenci sayısı çok değildir. Bunda en önemli etken, engellilerin eğitim alamamalarıdır.

Türkiye’de örgün eğitim hizmetleri çok sayıda özel ve resmi kurum ve kuruluş tarafından yürütülmektedir.

“Yaşam boyu öğrenme” yaklaşımıyla, sanayi toplumunun değerlerine göre oluşmuş eğitime ilişkin kavram, değer ve ilkelerin bilgi toplumunun ihtiyaçları doğrultusunda yeniden tanımlandığı söylenebilir. “Yaşam boyu öğrenme” yaklaşımında yaş, cinsiyet ya da istihdam statüsü ne olursa olsun, insanlarda öğrenme fırsat ve imkânlarından yararlanmak için ortak bir isteğin olduğuna ve bu konuda insanların daha da isteklendirilmesi gerektiğine inanılmaktadır. Yaşam boyu öğrenmenin hedefleri arasında özel eğitim gerektiren öğrencilerin öğrenimlerini sürdürmeleri, öğrenme ile iş arasında karşılıklı geçişlerle akışkanlık sağlanması yer almaktadır. Mevcut düzenlemelerde eğitim kademeleri arasındaki bağlantılarda sorunlar vardır.

İlköğretimden sonra ve meslek liselerini bitiren işitme engelli mezunların mesleki eğitimine girişleri ve topluma üretici bireyler olarak yetiştirilmeleri olumlu yönde gerçekleştirilen uygulamadır. Aldıkları eğitim nedeniyle lisans programlarını kazanabilme olasılığı çok az olan meslek lisesi mezunları, sınavsız geçiş sayesinde yükseköğretim olanağına kavuşmuştur. Böylece genel liseye nazaran 4-5 misli daha pahalıya mal olan meslek lisesi öğrencilerinin sistem dışına çıkmaları ve kaynakların israfı da büyük ölçüde önlenmiş bulunmaktadır.

Okul bazında yapılmış bazı münferit çalışmalar dışında, meslek yüksek okulu mezunlarının istihdam durumlarını gösteren sürekli ve güvenilir bir izleme araştırması bulunmamaktadır. Ayrıca; üniversite düzeyinde temel mesleki ve teknik eğitim yapılmadığı ifade edilmektedir (MEB, 2004).

Özürlüler İdaresi Başkanlığı’nın 2003 yılı Aralık ayında açıkladığı Türkiye Özürlüler Araştırması sonuçlarına göre, Türkiye’de nüfusun yüzde 12.29’unu özürlüler oluşturmaktadır. Bu oran nüfusun 8 milyon 431 bin 937’sine denk gelmektedir. Bu oran içerisinde istihdam edilenlerin oranı yüzde 19.60’dır. Özürlü nüfusun yüzde 77.80’i işgücüne hiç katılmamaktadır. Başka bir deyişle, her beş özürlüden birisi işgücünde yer almaktadır. Bu bağlamda, özürlülerin işgücüne katılımlarının önemi açıktır.

01.07.2005 tarih ve 5378 sayılı “Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” (Özürlüler Kanunu) yürürlüğe girmiştir. Bu kanunun amacı özürlülüğün önlenmesi, özürlülerin sağlık, eğitim, iyileştirme, istihdam, bakım ve sosyal güvenliğine ilişkin sorunların çözümü ile her bakımdan gelişmelerini ve önlerindeki engelleri kaldırmayı sağlayacak tedbirleri alarak topluma katılımlarını sağlamak ve bu hizmetlerin koordinasyonu için gerekli düzenlemeleri yapmaktır. Madde 5’te, mesleki iyileştirme ve istihdam hizmetleri anlatılmakta ayrıca özürlünün uygun bir işte verimli bir şekilde çalışabilmesi için mesleki rehberlik, mesleki eğitim ihtiyaçları ile seçilen işe yerleştirme ve işyerinde uyum hizmetlerinin önemi belirtilmiştir. Kanunda özellikle özürlülerin eğitim ve istihdamı üzerinde önemle durulduğu dikkat çekmektedir. Bu anlayış aynı zamanda Avrupa Topluluğu’nun 1989 Sosyal Şartı’ndan sonra Maastricht Antlaşması’nda da ele aldığı “Özürlüler için daha iyi sosyal ve profesyonel bütünleşme” ilkesi ile bağdaşmaktadır.

Devlet İstatistik Enstitüsü ve T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmüş Türkiye Özürlüler Araştırması 2002 verilerine ait rapor bulgularına göre Türkiye’de işitme engellilerin eğitim durumu içinde yüksekokul veya fakülte düzeyinde öğrenci nüfusu sayım tarihi itibariyle yaklaşık 860’dır  (Tufan, İ. 200).

Türkiye’de işitme engelli öğrencilere yüksek öğretim sunan tek kurum Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokuludur.

Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu, 1993-1994 eğitim-öğretim yılında faaliyete geçmiştir. Uygulamalı Güzel Sanatlar Bölümü’nde Seramik Sanatları Lisans Programı, Grafik Sanatları Lisans Programı; İdari Meslekler Bölümünde, Bilgisayar Operatörlüğü Ön Lisans Programı; Mimarlık Bölümünde, Yapı Ressamlığı Ön Lisans Programı yer almaktadır. Bünyesinde bulunan bölümler, işitme engelli bireylerin eğitim gereksinimlerini karşılayabilecek teknoloji ile donatılmıştır. Engelliler Entegre Yüksekokulu, özel eğitime muhtaç engellilere engel türlerine uyan meslek programlarında eğitim vermek, onların topluma üretken bireyler olarak katılmalarını sağlamak amacıyla kurulmuştur.

1996-2006 yılları arasında Engelliler Entegre Yüksekokulu’ndan 205 işitme engelli öğrenci mezun olmuştur.

Erdiken (2005) işitme engelli gençlerin istihdamı konulu araştırmasında yüksekokul mezunu işitme engelli gençlerin iş bulamadıklarını, iş bulanların uygun işe yerleşemediklerini, vasıfsız olarak işyerlerinde istihdam edildiklerini, bunlardan dolayı hem engelli bireyin, hem ailesinin hem de yakın çevresinin mutsuz olduğunu, sosyal bütünleşmede zorluk çektiklerini belirtmektedir.

Gelişmiş ülkelerde yüksek işsizlik oranları halen sürmektedir (Richards, Peter, 2001). OECD tarafından yapılan bir araştırma sonuçlarına göre, eğitilmiş işçilerde işini kaybetme riski daha az olurken, eğitilmemiş ya da düşük eğitimli kişilerde bu risk çok daha yüksektir (Safati, Hedva, 1999). AB ülkeleri arasında Hollanda, Danimarka, İrlanda ve Avusturya istihdam-işsizlik sorunlarına çözüm oluşturmada başarılı sonuçlar elde eden ülkeler olarak dikkat çekmektedir. Avusturya, yüksek düzeyde işgücü piyasası esnekliği ile çıraklık eğitimi; İrlanda geniş katılımlı sosyal ortaklık modeli, doğrudan yatırımları teşvik ve eğitim politikaları; Hollanda ise refah sisteminde reform ve esnek istihdam biçimleri ile öne çıkmaktadır (Auer, Peter, 2000), Gelişmekte olan ülkelerde istihdam amaçlı eğitim ve öğrenim, ağırlıklı olarak engelli olanları ve gençleri kapsamaktadır.
Gelişmiş ülkelerde en hızlı büyüyen sektör olan hizmet sektörü, büyük oranda uzmanlaşmış, çoklu beceriye sahip ufku ve hayal gücü geniş işgücüne gereksinim duymaktadır. Teknolojik ilerlemenin getirdiği yenilikler yüzünden terk edilen iş kolları olduğu gibi, ilerlemenin gereklerine uygun yeni iş alanları da devreye girmektedir. Bu nedenle işgücünü yalnızca tek bir alanda yeterli olmamaktadır, bunun yerine çağın gereklerine ve iş yaşamının gereksinimlerine kısa sürede uyum sağlayabilecek niteliklere sahip işgücünün, yaşam boyu eğitimi öngörülmektedir. Yalnızca yetersiz eğitim nedeniyle istihdamlarında güçlük çekilen engelliler için, eğitimde reform ya da okul dışında özel bir program yeterli olabilecektir (Richards, Peter, 2001).

Bugün, gelişmiş ülkeler de dahi, yoksul ailelerin varlığından bahsetmek mümkündür. Ailenin refahı, aile üyelerinin genel olarak paylaştıkları yük, güçlük, imkân ve kolaylıklarla doğrudan ilgilidir. Ailede bağımlı nüfus, özürlü bulunması refah düzeyini etkiler. Risk grubu içinde görülen aileler sosyo-ekonomik düzeyi düşük, özürlü aile ferdi bulunan, çalışan işgücü yetersiz ailelerdir. İşsizlikle birlikte düşük gelir, aile bölünmeleri, özürlü ve bakımı gibi ilave yükler aileler için önemli riskler olarak sayılabilir. Toplumun yapıtaşı olan aile içerisinde yaşanan bu sorunlar toplumsal çözülmeyi de beraberinde getirmektedir (IV. Aile Şurası, 2004).

Birey açısından işsizlik, olası ciddi maddi ve manevi kayıpların bir göstergesidir. İşsizlik sadece bir işin değil, işyerinde yılların oluşturduğu sosyal ilişkilerin ve dostlukların başka bir anlatımla bütünüyle bir yaşam biçiminin, umutların ve beklentilerin yok olması anlamına da gelir. İşsiz kalındığı sürece hissedilen kayıplar ve soyutlanma duygularını anlamak ve bunların üstesinden gelmek kolay değildir. Çoğu işsiz genellikle şok, inkâr, öfke, depresyon, gerçeği kabul etme, olanakları keşfetme, plan yapma olarak nitelenen aşamalardan geçer. ‘’İşsizliğin Yedi Aşaması’’ olarak ifade eden bu aşamalarda işsiz olanlara inanamaz. Tam bir şok ve şaşkınlık içindedir. Üzülmüyormuş gibi davranır. “Dinlenmeye ihtiyacım vardı” der, durumunu inkâr eder. Ailesine, arkadaşlarına ve işverene öfke duyar, hayatının mahvolduğunu düşünür. Geçmiş günlere dönmek ister, hiçbir şey yapamamaktadır, depresyon geçirmektedir. Geçmişi bir kenara bırakır, gerçeği kabul eder. Hayatın devam ettiğini görür, çevresinde araştırmalar yapmaya başlar ve çözüm yolları düşünür. Olanakları keşfetmeye başlar, ailesini ve kendisini koruması gerektiğini düşünür. İş aramaya başlar, değerlendirme ve plan yapar.

1986 ve 1991 yıllarında, Amerikan Çalışma Bakanlığı’nca yapılan çalışmalarda, işlerin yaklaşık olarak %70’inin bulunmasında, iki yöntemin etkin olduğu tespit edilmiştir. Her iki yöntem de “gizli” iş piyasasına girmeyi sağlayan yöntemlerdir. Bu yöntemlerden biri, ağ kurmak (iş arayanların tanıdıkları kişilerden bilgi alması) ve diğeri de doğrudan bağlantıdır (açık iş ilanı olmadığı halde doğrudan işverenlere başvuruda bulunmak). Bu çalışmalar, işlerin %75’inin ilan edilmediğini ortaya çıkarmıştır. Doldurulması zor olan işler olmadığı sürece işverenler iş ilanı vermezler. Doldurulması zor işler çoğu insanın istemediği veya iş arayanlarda az bulunan becerileri gerektiren işlerdir. Açık iş ilanlarının işverenler için birçok dezavantajı vardır. İş ilanları pahalıya mal olur ve bir yığın özgeçmiş veya başvuruları okuma ve değerlendirme zahmetine neden olur. Başvuranlar ile bağlantı kurmak, görüşmek ve onlar hakkında değerlendirme yapmak gerekir. Başvuranların birçoğu da reddedilir. Tüm bunlar zaman ve kaynak israfına neden olur ve çoğu zaman bunları yapmak pek zevkli de değildir. Oysa işverenler için daha önceden bilinen o işyerinde çalışan biri tarafından ya da başka bir bağlantı kaynağı tarafından önerilen birini ya da açık iş ilan edilmeden önce, iş ve mülakatlar hakkında bilgi sahibi olmuş birini işe almak daha kolaydır.

İş arama ağı oluşturma, iş arayana yardımcı olabilecek insanlardan (tüm tanıdıklardan) oluşan resmi olmayan bir gruptur ve iş arayanın tanıdığı kişiler ile başlar ve genişler. İlke olarak, mümkün olduğu kadar çok insandan bilgi edinilmesi gerekir. Ağ oluşturmanın esası budur. Kişiler yaşadıkları bölgede, kendi mesleki alanlarında işçi alan işletmeleri saptarlar. Bildikleri tüm firmaların listesi hazırlanır. İlan edilen ya da İİBK şubesine bildirilen herhangi bir açık iş bulunmasa da söz konusu firmalarla temas kurulur. İş arayanlar, deneyimlerini ve niteliklerini açıklayabilir ve gelecekte muhtemel bir açık işin bulunması durumunda dikkate alınması için bir başvuru mektubu ya da özgeçmiş verebilirler. İşgücü bilgilerinin sunulması durumunda olan diğer bireylerden alınan bilgiler ışığında doğrudan bağlantı kurulacak işverenlerle ilişkin listelerini genişletebilirler. Sözü edilen etkili iş arama yöntemlerinin dışında diğer iş arama yöntemleri de bulunmaktadır. Bunlar iş ilanlarını takip etme ve kuruluş ziyaretleridir. “Basılmış İş İlanları”, işveren ve iş arayan arasında bir köprü işlevi görür. Açık işler hakkında bilgi kaynağıdırlar ve iş arayanların %15’i bu kanalla iş bulmaktadır. Açık işlerin sadece küçük bir bölümü iş ilanlarında görülebilir. İş arayanlar kamu kuruluşları, sendikalar ve iş eşleştirmesi veya buna benzer hizmetler veren diğer kurumlar ile bağlantı kurarlar. Yüksekokullar ve meslek dernekleri de işveren- işçi eşleştirmesinde yardımcı olabilir.

Yüksekokuldan mezun olan öğrenciler ile bağlantının devam ediyor olması: destek hizmet verme, iş bulma, işe yerleştirme, iş zorluklarının ve yaşam güçlüklerinin üstesinden gelmeleri bakımından önemlidir.

Bu çalışmanın amacı, Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu mezunlarının istihdamı ve iş durumu ve işe giremeyen bir işitme engelli mezunun iş bulma girişimleri ve sonuçlarını betimlemektir.

1.         Yüksekokul mezunu gençlerin istihdamı ve iş durumu betimlemek için aşağıdaki sorulara yanıtlar aranmıştır;

İlk ve ikinci evre anket uygulaması:

1. İşitme engelli öğrencilerin iş durumları nedir?

            1.1. Sektörlere dağılımları nasıldır?

2. İş durumları meslek eğitimleri ile uyumlu mudur?

3. İş durumlarının niteliği nasıldır?

4. Çalıştıkları işi seviyorlar mı?

5. İş değiştirdilerse nedenleri nelerdir?

6. İş yaşamlarında işitme kaybının etki durumu nasıl?

2.         Yüksekokul mezunu gençlerden, işe giremeyen bir işitme engelli mezunun iş bulma girişimleri ve sonuçlarını betimlemek için aşağıdaki sorulara yanıtlar aranmıştır;

1. İşitme engelli öğrencinin iş bulması için uygulanan stratejiler nelerdir?

2. İş bulmak için yapılan her girişimin sonuçları nelerdir?

3. Bir sonraki girişim için alınan kararlar nedir?

4. Araştırmacının bu girişimlerdeki rolü nedir?

Yöntem

Evren ve Örneklem
Türkiye’de; yüksek öğretim düzeyinde meslek eğitimi alan işitme engelli bireylerin tümüdür. Türkiye’de işitme engelli öğrencilere yüksek öğretim sunan tek kurum Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu’dur. Bu çalışmanın örnekleri Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu’ndan mezun işitme engelli bireylerin tümüdür.

Araştırma Modeli
Yerel tarama ilgili okul kayıtları ve anket uygulaması ile durum saptama olarak gerçekleştirilmiştir. Toplum içinde yaşayan bireyler olarak, insanların toplumsal yaşama biçimini ve kuralları nasıl algıladıkları ve bu kuralları kendi yaşamlarına nasıl yansıttıkları oldukça önemlidir. Nicel yöntemler sözü edilen etkenleri ortaya çıkarmada yetersiz kalabilir. Oysa gözlem, görüşme ve diğer nitel yöntemler (doküman inceleme, video, ses kayıdı) önemli katkılar sağlayabilir (Yıldırım, Ali., Şimşek, Hasan, 2005). Nitel yöntemin seçiminde en önemli neden araştırma probleminin özelliğidir. Nitel araştırma gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı, algıların ve olayların doğal ortamda, gerçekçi ve bütüncül bir biçimde ortaya konmasına yönelik nitel bir sürecin izlendiği araştırmalardır.

Bu araştırmada anket ve eylem araştırması yaklaşımı benimsenmiştir. Bu araştırma iki aşamada gerçekleştirildi: Bu aşamalar:

1. Görüşme, anket yolu ile işitme engelli mezunlara ulaşma.

2. İzleme ve gözlem ile işe girmeyen bir işitme engelli gencin durumunu belirleme ve yeni eylem planları oluşturma, rehberlik girişimlerde bulunma.

Sözü edilen iki aşamada da veri toplandı ve toplanan veriler analiz edildi. Yukarıda belirtilen iki aşamada nicel ve nitel yöntemler ayrı ve birlikte kullanıldı. Eylem araştırmalarında nicel veri toplama yöntemleri de kullanılmakla birlikte, daha çok nitel araştırma yaklaşımının kullanıldığı görülmektedir. Eylem araştırması sistematik, yansıtmalı ve işbirlikli sorgulamadır. Ölçme, keşfetme, araştırma, tartışma, belgelendirme, değerlendirme, analiz etme, iyileştirme ve gözden geçirme döngüsel eylemler olarak gerçekleşir (Yıldırım, Ali., Şimşek, Hasan, 2005).

Araştırma sürecinde gerçekleştirilen sistematik toplantılarda ortaya çıkan sorular incelenir. Kişiler konuyla ilgili düşüncelerini, bilgilerini, sorulara önerdikleri çözümlerini ve sonuçlarını paylaşırlar. Bu yolla araştırmanın amaçlarını gerçekleştirmek için yeni eylem planları tasarlanır (Mills, 2003). Bu tasarımda sırası ile:

Bir Odak Alan Tanımlaması: Odaklanılan araştırma alanı: Anket araştırması için: Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu mezunları ve eylem araştırması için bir işitme engelli gençtir.

Verilerin Toplanması: Yüksekokul’dan mezun olan işitme engelli gençlere: posta, görüşme ve e-mail ile ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma raporlaştırılıncaya kadar ulaşma çabaları devam etmiştir. Mezun olan işitme engelli gençlere ulaşma çabaları 21 Mayıs 2007’de sonlandırılmıştır. Ancak mezun olan tüm işitme engelli gençlere ulaşma çalışmaları devam etmektedir.

 Bu araştırmada: araştırmacının deneyimi, aktif katılımcılar ve gözlemlerle, saha notları ve toplantı tutanaklarıyla veriler toplanmıştır. Okul arşiv kayıtları, günlükler, odyo ve video kayıtlar, katılımcının çalışma ürünleri, saha notları, internet ve elektronik posta, normal posta bilgileri inceleme veri araçları olarak kullanılmıştır. Sözü edilen veri araçları kullanılarak, veriler sistematik olarak çeşitli zamanlarda ve şekillerde toplanmıştır.

Nicel ve nitel yöntemler; ne elde edileceği ve elde edilen bilgilerin nasıl analiz edileceğini yanıtlar biçimde planlanmıştır. Araştırma katılımcılarından ‘’Yazılı İzin Mektubu’’ etik kurallara uyma gereğinden alınmıştır (Ek:1). Bilgi toplama aracı olarak anket (Ek:2), derinlemesine yüz yüze görüşme tekniği, uygulanmıştır. Yapılan çalışmalarda yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile görüşme yapılmıştır. Bu teknik yapılandırılmış görüşmelerle yapılandırılmamış görüşmeler arasında kalan ve en çok kullanılan görüşme tekniğidir (Karasar, 1999).

Verileri Analiz Etmek ve Yorumlamak: Veri analizi/yorumlama, verilerde neler gördüğümüzü belirlemedir. Bunun için veriler mezun olduğu yıl, mezun olduğu bölüm, mesleği ve sektörü gibi değişkenlere göre gözden geçirilerek sınıflandı. Bu araştırmada da mezun işitme engelli gençlere ‘’Yaptığınız iş’’ ve ‘’İş yerinizin adı’’ sorulmuş alınan yanıta göre mesleği, çalıştığı sektör sınıflaması yapılmıştır. Tüm sınıflamalar Excell programında yapılmıştır.

Bir Eylem Planı Geliştirme: Toplanan verilerden ve ilgili kaynak taramalarından elde edilen bilgileri kullanarak değişiklik yaratmamıza ve incelememize olanak sağlayacak eylem için plan yapılır. Araştırmanın sonucu olarak, veriden çıkan ek sorular belirlenir ve ek iyileşmeler için yeni planlar yapılır. Bu araştırmada da katılımcılarla toplantılar yapılmış ve bu toplantılarda ‘’Eylem Planları’’ yapılmıştır.

Bulgular

1. İşitme engelli öğrencilerin iş durumları nedir?
Bu çalışma ile 148 işitme engelli gence (% 73)’üne ulaşılmıştır. 148 işitme engelli gencin 114’ü işe girmiş (%77) çalışmakta, 34’ü ise işe girememiş (%23), çalışmamaktadır.

1.1. Sektörlere dağılımları: Çalışan işitme engelli gençlerin dağılımı sektör bazında sayıları Tablo: 1’de verilmiştir.

İşitme engelli gençlerin 26’sı üniversitede (%23) eğitim, 10’u sağlık (%9), 9’u inşaat (%8), 8’i tekstil, giyim (%7), 7’si; bilişim ve ısı soğutma (%6,15), 6’sı otomotiv imalatı (%5), 4’ü lojistik, savunma, gıda imalatı (%3,5), 3’ü ulaşım, seramik ve şişe cam imalatı (%2,5), 2’si maliye ve yatırım (%1,75) sektörlerinde çalışmaktadır. 1’i; Sağlık Bakanlığı Araştırma Planlama Proje Dairesi, İşitme Engelliler Federasyonu, tarım, kâğıt imalatı, makine imalatı, serbest seramik atölyesi, serbest grafik tasarım ajansı, serbest iş yerinde (konfeksiyon) (%8,1) çalışmaktadırlar.

2. İş durumları, meslek eğitimleri ile uyumlu mudur?
İşitme engelli gençlerin mezun olduğu meslek eğitim programlarıyla uygun işlerde çalışma dağılımları aşağıda verilmiştir.

Çalışan 114 işitme engelli gencin 80’i (%70) meslek eğitimi aldığı yüksek öğretim programı ile ilgili bir işte çalışmaktadır. 56; %70’i bilgisayar operatörlüğü, 9;%11 yapı ressamlığı, 8; %10 seramik sanatı, 4; %5 grafik sanatı, 3; %4 mimarlık programlarından mezun öğrenciler, mesleği ile uyumlu çalışmaktadırlar. Tablo 2’de işitme engelli gençlerin mezun olduğu meslek eğitim programlarıyla uygun olmayan işlerde çalışma dağılımları verilmiştir.

Çalışan 114 işitme engelli gencin, 34’ü (%30) ise meslek eğitimi aldığı yüksek öğretim programı ile ilgili işte çalışmadığını bildirmiştir. Bu dağılıma göre hizmet sektörü olan eğitim sektöründe 5 (%14,71) işitme engelli genç sergi panosu hazırlama, fotokopi/yazıcı çıktı alma elemanı, danışma elemanı ve işaret dili çevirmeni olarak istihdam edilmişlerdir. İmalat sektöründe 26 (%76,47) işitme engelli genç meslek eğitimi aldığı yüksek öğretim programı ile ilgili bir işte çalışmadığını bildirmiştir. Özel sektörde çalışan 3 (%8,82) işitme engelli genç bulunmaktadır.

3. İş durumlarının niteliği nasıldır?
Ulaşılan 148 işitme engelli gencin 114’ü (%77) Tablo 1’de belirtilen hizmet sektörlerinde istihdam edilmişlerdir. 114 işitme engelli gencin çalışma durumu aşağıda verilmiştir. 114 işitme engelli gencin: 16’sı kadrolu (%14), 97’si (%85) sözleşmeli, 1’i (%1) özel iş yerine çalışmakta olduğu belirlenmiştir. Yüksekokulda meslek eğitimi almış olan 114 işitme engelli gencin 80’i (%70) vasıflı, 34’ü (%30) vasıfsız işlerde istihdam edilmişlerdir.

4. Çalıştıkları işi seviyorlar mı?
Çalışan 114 işitme engelli gencin 79’u (%69,30) işini sevmekte, 2’si (%1,8) işini sevmekte fakat işini değiştirmek istemekte, 1’i (%0,8) işini sevmekte fakat ağır ve çok zor olduğunu ifade etmekte, 32’si (%28) ise işini sevmediği görülmektedir.

İşini sevmeyen; 32 (%28) işitme engelli gencin, işini sevmeme nedenleri bulunmaktadır. Bu nedenler Tablo 3’de verilmiştir.

Çalışan işitme engelli gençlerden, işlerini sevmeyen 32 işitme engelli gençten 22’si meslek eğitimine uygun olmadığı için işini sevmediğini, maaşı az olduğu için işlerini sevmeyen 5 ve çok ağır/zor ya da başka nedenle işini sevmediğini bildiren 3 işitme engelli genç belirlenmiştir. 2 işitme engelli genç ise boş oturduğu için işini sevmediğini bildirmektedir.

5. İş değiştirdilerse nedenleri nelerdir?
Çalışan 114 işitme engelli gencin 83’ü (%73) daha önce bir işe girip işsiz kalmamıştır. Bu çalışmada belirttiği iş yerinden ayrılan ve işsiz kalarak tekrar iş arayan ve iş bulan ve halen çalışmakta olan 31 (%27) işitme engelli genç bulunmaktadır.

İş yerlerini değiştiren gençlerin iş değiştirme nedenleri:
Tablo 4’de verilmiştir.

Tablo 4’de görüldüğü gibi iş değiştirme nedeni olarak: 31 gençten 16’sı meslek eğitimine uygun olmadığı için işlerini değiştirdikleri ve mesleğine uygun bir işe girdiklerini belirtmektedirler. Amir ya da iş arkadaşları ile tartışma, iş yeri ile evi arasındaki mesafenin uzak olması, ücret azlığı, ailevi hastalık ve bakımı gereği, çalıştığı mekânda sigara içilmesi, çok ağır ve zor iş verilmesi ve toplu işten çıkarılma nedenleri de bulunmaktadır.

6. İş yaşamlarında işitme kaybının etki durumu nasıl?
Çalışmakta olan işitme engelli gençlerin 62’si (%54) engelinin, iş yaşamında ve iş başarısında sorun yaratmadığını, 52’si (%46) engelinin iş yaşamında ve iş başarısında sorun yarattığını ifade etmektedir. Sorun yarattığını ifade eden gençler sorunu ‘’İletişim Güçlüğü’’ olarak belirtmektedir.

Sonuç

Mezunlarla bağlantı kurmak, işe yerleşenlerin iş durumlarını saptamak ve izlemek amacıyla yapılan anket çalışmaları sonucunda tablo 5’de belirtilen durum ortaya çıkmıştır.

1. Anket çalışmalarının birinci evrede %42 olan bağlantı, ikinci evrede %72’ye çıktı.

2. Anket çalışmalarının birinci evresinde %29 olan işitme engelli çalışma oranı ikinci evrede %55’e çıktı.

3. Anket çalışmalarının birinci evresinde %58 olan mesleği ile ilgili işte çalışma oranı ikinci evrede %70’ çıktı.

4. Anket çalışmalarının birinci evresinde %42 olan mesleği ile ilgili olmayan işte çalışma oranı %30’a düştü.

5. Anket çalışmalarının birinci evresinde mesleği ile ilgili işte çalışma oranına göre bölüm mezunlarının işe yerleşmesinde en yüksek bölüm olan bilgisayar operatörlüğü programı %60’dan ikinci evrede %70’e yükseldi.

6. Anket çalışmalarının birinci evresinde çalışanların %49’u vasıflı olarak çalışırken, ikinci evrede bu oran %70’e çıktı.

7. Anket çalışmalarının birinci evresinde çalışanların %42’si hizmet sektöründe çalışırken, ikinci evrede bu oran %30’a düştü.

8. Anket çalışmalarının birinci evresinde çalışanların işini sevme oranı %67’den, ikinci evrede %69’a çıktı.

9. Anket çalışmalarının birinci evresinde %33 olan işini sevmeme oranı, ikinci evrede %28’e düştü.

10. Anket çalışmalarının birinci evresinde iş sevmeme nedeni olarak en yüksek oran olan mesleğine uymama %44’den ikinci evrede %20’ye düştü.

11. Anket çalışmalarının birinci evresinde işe yerleşenlerin önceki işini değiştirme nedeni olarak en yüksek %42 oranla ücret azlığı idi, ikinci evrede ise 16%’lık oranla en yüksek neden olarak meslek eğitimine uygun olmayan işte çalışma gelmektedir.

12. Anket çalışmalarının birinci evresinde 36%’sı meslek eğitimine uygun olmama nedeni ile önceki işini değiştirirken ikinci evrede bu nedenle işini değiştirme oranı 16%’ya düştü.

13. Anket çalışmalarının birinci evresinde iş yaşamlarına işitme kaybının olumsuz etki oranı %60’dan %46’ya düştü.

Yorum

Yüksekokuldan mezun olan öğrencilerle bağlantı kurmayı, destek hizmetlerden yaralanabilmelerini sağlamak, iş bulma, işe yerleştirme, iş ve yaşam zorluklarının üstesinden gelmenin önemli olduğu belirtilen, bu araştırma bulguları sonucunda: Mezunlarla bağlantı kurulamama oranı %28’dir. Bağlantı kurulan mezunların istihdam oranı %55’dir. Bu araştırma ile mezunlara ulaşma oranı iki yılda %100’e yakın artış göstermiştir. Yüksekokulun her yıl mezun vermesi nedeniyle mezun tüm öğrencilere ulaşma çabaları sürdürülebilir. Mezunlara ulaşma çabaları yanı sıra mezunların durumlarının izleniyor ve destek hizmete hazır bir ekibin yanlarında olduğunu bilmeleri oldukça önemlidir.

Bağlantı kurulan işitme engelli mezunların mesleği ile ilgili olmayan işte çalışma oranı % 12’ye düşmesi, zaman içerisinde deneyim kazanarak mesleği ile ilgili doğru yerlere müracaat etme girişimlerini arttırdığı ve bu araştırmanın da yol gösterici olduğu söylenebilir.

Mesleği ile ilgili işte çalışma oranına göre bölüm mezunlarının işe yerleşmesinde en yüksek oranlı program olan Bilgisayar Operatörlüğü Programı %60’dan araştırmanın ikinci evresinde 70% yükselmesi iş dünyasında teknolojik gelişmeye uygun olarak bilgisayar operatörlüğüne ihtiyacın ön plana çıktığının bir göstergesidir. Diğer programlara yönelik iş alanlarının otomasyona hızla geçmesi bu bölüm mezunlarına iş talebinin azalmasına neden olduğunu düşündürmektedir. İşitme engelli yüksekokul mezunu öğrencilerin:

Birinci evrede %49 vasıflı olarak çalışırken, ikinci evrede bu oranın %70’e çıkması,
Birinci evrede %42 hizmet sektöründe çalışırken, ikinci evrede %30’a düşmesi,
Birinci evrede %67 olan işini sevme oranının ikinci evrede %69’a çıkması,
Birinci evrede %33 olan işini sevmeme oranının ikinci evrede %28’e düşmesi,

Mesleki bilgi ve yeteneklerini gösterdiklerini, bundan dolayı vasıflı olarak istihdam edilebildiklerini, yaptıkları işi severek yaptıklarını göstermektedir. İşitme engelli bireylerin iş başarılarını iş dünyasındaki çevrelere göstermek yolu ile işitme engelli bireylere ön yargılı, ayrımcı yaklaşım kırılabilir onların işgücüne güvenerek işe alınmaları sağlanabilir.

Başlangıçta maaş azlığı iş değiştirme nedeni olarak ön planda iken iş yaşamı içinde yeteneklerini gösterme, kendilerini kanıtlama sonucu meslek eğitimine uygun, vasıflı işlerde çalıştıkları anlaşılmaktadır. İşitme kayıplarının iş yaşamlarına olumsuz etki oranının %60’dan %46’ya düşmesi iş yaşamlarında mesleki yeterliliklerini ve yeteneklerini ortaya koymaları sayesinde çalışma ortamlarındaki bireylerle iletişim becerilerini daha iyi kullanabildiklerini göstermektedir.

Öneriler

1. Anket araştırmaları ile mezun öğrencilerin iş durumları düzenli olarak takip edilebilir.

2. Yüksekokul yönetimi ile mezun öğrenciler arasında işbirliği devam edebilir.

3. İşverenlere işitme engelli yüksekokul mezunu bireylerin başarılı iş yaşantı-deneyimlerinden örnekler gösterilerek; işverenler üzerindeki başarısız-atıl ön yargıları kırılabilir.

4. Yüksekokul ile İş-Kur arasında işbirliği sağlanabilir.

5. Yüksekokul mezunu işitme engelliler izlenerek, rehberlik hizmetleri ile desteklenebilir.

6. Yüksekokul mezunu işitme engelliler için web sitesi oluşturularak işveren ve işitme engelli buluşturulabilir, yerleştirilebilir, mevcut durumları izlenebilir, durumları güncellenebilir.
Yüksekokul mezunu gençlerden, işe giremeyen bir işitme engelli mezunun iş bulma girişimleri ve sonuçları nelerdir?

İş bulma girişimleri ve sonuçları:

2.1. Girişim: - Tarih: 26.01.2007

Yer: İş Kur, Eskişehir
İş-Kur İl Müdürü ile görüşme yapıldı.     
Strateji: İş Kur’a ağ kurma amacı ile başvuru yapıldı.

Girişimin sonucu: İş talebi kaydı alındı. Durumuna uygun işler, iş bulma kurumunca bildirilecek. Bir seramik fabrikasının eleman ihtiyacı olabileceği belirtildi.

Girişimden sonra alınan karar: İş Kur tarafından sözü edilen seramik fabrikasından randevu alındı (06.02.2007).

2.2.- Girişim:  - Tarih: 06. 02. 2007
Yer: Seramik fabrikası, Eskişehir
İnsan kaynakları yöneticisi ile görüşme: Özgeçmiş ve portfolyo incelendi.
Strateji: Özel işyeri ile doğrudan bağlantı yapıldı.
Girişimin sonucu: Görüşme olumlu geçti.
Girişimden sonra alınan karar: İş talebi takip edilecek.

2.3.- Girişim:  - Tarih: 08. 03. 2007
Yer: Bir özel okul. Eskişehir, okul müdürü ile görüşme: Özgeçmiş ve portfolyo incelemesi yapıldı.
Strateji: Ağ kurma ile özel işyeri ziyareti yapıldı.

Girişimin Sonucu: Okul kütüphanesinde görevlendirilmesinin yönetim kurulunda görüşüleceği bildirildi. Yönetim kurulundan olumlu bir sonuç çıkmadı.

Girişimden sonra alınan karar: Ağ kurma stratejilerine devam edilmesi kararı alındı.

2.4.- Girişim: - Tarih: 12.O3.2007
Yer: “Alışveriş merkezi” ile görüşme: Özgeçmiş teslim edildi.
Strateji: Ağ kurma stratejisi uygulandı.

Girişimin sonucu: Ağ kurma uygulaması olumlu geçti. Kasiyer görevi verildi. Özgeçmişte yer alan işitme engelli olduğunu belirten bölümün okunmadığı anlaşıldı. Alışveriş merkezinde işe başlamadı.

Girişimden sonra alınan karar: Ağ kurma stratejilerine devam edilmesi kararı alındı.

2.5.- Girişim: -10.04.2007
Yer: Seramik fabrikası, Eskişehir (06.02.2007’de 2. girişim yapılan yer)
Strateji: Doğrudan bağlantı girişimini izleyen ağ kurma stratejisi ile özel işyeri mülakatı gerçekleşti. Özgeçmiş, portfolyo ve yöneltilen sorular öğrenci tarafından yanıtlandı.

Girişimin sonucu: Üretim bölümünde çalışacak, “mavi yakalılar sınıfından elemana ihtiyaçları olduğunu”, işitme engelli bireylerin agresif olduğunu, bu nedenlerle işe alınamayacağı belirtildi. Bir başka iş yeri önerildi.

Girişimden sonra alınan karar: Önerilen iş yerine doğrudan bağlantıya karar verildi ve randevu alındı.

2.6.- Girişim: -13.04.2007
Yer: Bir başka seramik fabrikası - Eskişehir / TÜRKİYE
Strateji: Doğrudan bağlantı kuruldu. Özgeçmiş ve portfolyo incelemesi yapıldı.

Girişimin sonucu: Görüşme olumlu geçti. Sonuç olumsuz.

Girişimden sonra alınan karar: Ağ kurma stratejilerine devam edilmesi kararı alındı.

2.7.- Girişim: -13.04.2007
Yer: Tekstil şirketi- Eskişehir/ TÜRKİYE
İnsan kaynakları yöneticisi ile görüşme.

Strateji: Ağ kurma ile özel işyeri ziyareti, özgeçmiş ve başvuru formu teslim edildi.

Girişimin Sonucu: Görüşme olumlu geçti. Sonuç olumsuz.

Girişimden Sonra Alınan Karar: Ağ kurma stratejilerine devam edilmesi kararı alındı.

2.8.-Girişimler hakkında öğrenci, annesi ve araştırmacının düşünceleri: 07.06.2007

Strateji: Görüşme ve değerlendirme toplantısı yapıldı.

Girişimden sonra alınan karar: İş başvurularının devamına, takip edilmesine ve ağ kurma stratejisinin devamına karar verildi.

2.9.-Tüm eylemlerin değerlendirilmesi
İşe girmek için yapılan tüm girişimler başarısızlıkla sonuçlandı.

Başarısızlığın olası sebepleri nedir?

1. İşverenlerin işitme engelli bireyler hakkında ön yargılı olmaları.

2. İşverenlerin daha önceki işitme engelli bireylerle olan olumsuz yaşantıları.

3. İşverenlerin, İşitme engelli bireylere iş vermedeki kararsızlıkları.

4. Otomasyon.

5. İşverenlerin, işitme engelli bireyin yüksekokul düzeyi eğitimini görmemezlikten gelmesi ve vasıfsız işler önermeleri öğrencinin fiziksel ve kişilik özellikleri.

6. Öğrencinin iş tecrübesizliği.

7. İş gereksinimleri ile öğrencinin iş becerilerinin çakışmaması.

Gelecekteki Eylem Planları

1. Ağ kurmada annenin daha fazla işbirliği ile eylem içinde olması.

2. Daha fazla işyeri müracaatı.

3. Olası işlerde becerilerini geliştirmesi için öğrencinin cesaretlendirilmesi.

4. Diğer işyerlerine ve diğer illere ağ kurma ve doğrudan bağlantı stratejileri ile devam edilmesine karar verildi.

KAYNAKLAR

AUER, Peter (2000). Employment Revival in Europe: Labour Market Successs in Austria, Danmark, Ireland and The Netherlands, Geneva, International             Labour Office

ERDİKEN, Behram (2005). “Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu’ndan Mezun Olmuş İşitme Engelli Öğrencilerin İstihdamı, İş Durumu ve Ayrımcılık”,      ÖZ-VERİ Dergisi, Cilt: 2, No: 1, ss: 389-408        

İŞ KUR, (2005) İşlemler Kitabı, Ankara

KARASAR, Niyazi (1999). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. 9. Basım Nobel Yayınevi, Ankara

MILLS, E. Geoffrey (2003). Action Research. A guide for the teacher researcher. (2nd edition). Upper Saddle River, NJ: Merril Prentice Hall

RICHARDS, Peter (2001). Towards the Goal of Full Employment: Trends, Obstucales and Policies, Genava, International Labour Office

SARAFATI, Hedva (1999). ‘’Interactions Between Major Labour Market Changes and Social Protection Reform’’, D/1999/3163721, Discussion Working Paper- 99.02.01.E. Brussels

TUFAN, İsmail (2006). Türkiye Özürlüler Araştırması 2002 İkincil Analizi, TÜBİTAK

YILDIRIM, Ali - ŞİMŞEK, Hasan (2005). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınevi, Ankara 

EKLER

EK:1  “YAZILI İZİN MEKTUBU”

Ben Engelliler Entegre Yüksekokulu’nda (EEOY) öğretim üyesi olarak görev yapmaktayım. 2005-2006 yılında “İşitme Engelli Gençlerin İş Durumu ve Ayrımcılık” konulu bir araştırma yaptım. Bu araştırma bir makale olarak T.C. Başbakanlık Özveri Dergisi’nde yayınlandı. Araştırmanın yapıldığı tarihte Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu’ndan 190 işitme engelli genç mezun olmuş ve bu gençlerin 81’ine ulaşılmıştı.
a) Ulaşılan bu sayının ve verilerin EEYO okulunu temsil etmediği düşünülmektedir. Bu nedenle yeni bir araştırma gereksinimi ortaya çıkmıştır.
b) Yeni araştırmada;
i) Tüm mezunları kapsayan ve güncelleştirilen veriler (araştırma soruları doğrultusunda) elde edilmeye,
ii) İşe giremeyen ve iş arayan bir işitme engelli gencin izlenerek iş başvurusunda bulunma ve bu süreçte karşılaştığı sorunlar ile çözüm yolları belirlenmeye,
iii) 2006-2007 yılı içinde Anadolu Üniversitesi’nde işe girenlerin iş uyumu ve işveren memnuniyeti belirlenmeye,
iv) 2006-2007 yılı Anadolu Üniversitesi’nde işe girenlerden iş uyumu sağlayamayan, iş memnuniyeti olmayan işitme engelli gençlerin durumlarının araştırılması ve çözüm yolları belirlenmeye çalışılacaktır.

Araştırma süresince:
a) Anket / Görüşme Formu ile bilgi alma,
b) Fotoğraf makinesi ile görüntü alma,
c)Video Kamera (DVD) ile görüntü ve ses alma,
d)Dijital ses kayıt cihazı ile kayıt yapılacaktır.
Ayrıca bu çalışma bilimsel toplantılarda sunulacak (makale, kitap ya da poster), işitme engelli çocuklar, üniversitede okuyan, mezun işitme engelli gençler, öğretmenler ve aileleri bu yayınları okuyacaklar, konu hakkında bilgi edinebileceklerdir. Böylece iş yaşamına başlama ve sonrasında ortaya çıkabilecek durumlar örneklenecek ve yardımcı olmaya çalışılacaktır. Yapılacak sunumlarda ve yazılacak yayımlarda kişi adları verilmeyecektir.
Bu mektubu okuduğunuz ve araştırmaya katıldığınız için teşekkür ederim.
Çalışma hakkında başka sorularınız varsa, yanıtlamaktan memnun olurum.

Sevgiler,
Yrd. Doç. Dr. Behram Erdiken
_________________________________________________________________
Yukarıdaki açıklamaları okudum ve anladım. Bu çalışmaya gönüllü olarak katılıyorum.

Adı-Soyadı:                          Tarih:                                     İmza:

EK:2 EEYO MEZUNLARI İÇİN ANKET/GÖRÜŞME FORMU

Değerli Öğrencim,
Geçen yıl başladığım çalışmaya devam ediyorum.
İş durumunuzu güncelleştirmek istiyorum.
Gösterdiğiniz ilgiye teşekkür ediyor,
Başarı ve sağlık dolu bir yaşam diliyorum.
Yrd. Doç. Dr. Behram ERDİKEN
berdiken@anadolu.edu.tr

1. İşe girdiniz mi?
Evet:                                      Hayır:

2. Hangi işi yapıyorsunuz? Lütfen yazınız.
....................................................................……………………………………

3. İş yerinizin adını yazınız.
....................................................................……………………………………

4. İşinizi seviyor musunuz?
Evet:                                      Hayır:

5. İşinizi sevmiyorsanız nedenini lütfen yazınız.
....................................................................……………………………………

6. İş yerinizi değiştirdiniz mi?
Evet:                                      Hayır:

7. İş yerinizi değiştirdiniz ise neden değiştirdiğinizi yazınız?
……………………………………………………………………………………

8. İş yerinizde size nasıl davranılıyor? Lütfen yazınız.
...............................................................................................................................

9. İşitme engeliniz iş yaşamınızda size sorun oluyor mu? Örneğin: Başarınızı, iş veriminizi azaltıyor mu? Lütfen yazınız.
Evet:                                      Hayır:
…………………………………………………………………………………

10. Nasıl bir işte çalışmak isterdiniz?
……………………....................…………………………………………….......

İŞ ADRESİ: ……………………………………………………………………
Tel No: …………………………………………..

ADI SOYADI: …………………………………..
e-mail adresi: …………………………….

TABLOLAR

Tablo 1
Çalışanların Sektörlere Göre Dağılımı

Tablo 2
Çalıştığı İş Mesleği İle Uyumlu Olmayan İşlerde Çalışanlar

Tablo 3
Çalışanların İş Sevmeme Nedenleri Dağılımı

Tablo 5

2005 ve 2006 Anket Araştırmaları Arası Oransal Değişim