Erişilebilirlik

BİLGİYE ERİŞMEK İÇİN ENGEL YOK

Bilgisayar başında çalışan görme engelli bir bayan

Herkes yaşam içinde bağımsız olarak hareket edebilme hakkına sahiptir. Bu, toplumsal yaşam içindeki olanak ve hizmetlere ulaşmak için en önemli koşullardan biridir. Herkes, evinden çıkabilmeli, kaldırımda hareket edebilmeli, toplu taşıma araçlarına binebilmeli, okula, hastaneye, alışveriş binalarına girebilmelidir ve herkes bilgiye özgürce erişebilmelidir.

Web siteleri ve diğer bilgi sunan her türlü düzenleme, sadece özürlü olmayan insanlar için yapılmamalı, özürlüler de dahil olmak üzere herkesin erişebilirliğine uygun biçimde düzenlenmelidir.

ÖZÜRLÜ KİŞİLERİN HAKLARI SÖZLEŞMESİ

Madde 21
Düşünce ve İfade Özgürlüğü ve Bilgiye Erişim

Kamuya açık hizmet sunan özel kuruluşların Internet dahil olmak üzere, özürlülerin erişilebileceği ve kullanılabileceği biçimde bilgi ve hizmet sunmalarının teşvik edilmesi;
Internet aracılığıyla bilgi sunanlar dahil olmak üzere kitle iletişim hizmeti sunan kurumların hizmetlerini özürlülerin erişebileceği şekillerde sunmalarının teşvik edilmesi.

Madde 9
Erişebilirlik/Ulaşılabilirlik

Taraf Devletler aşağıdakileri gerçekleştirmek için de uygun tedbirleri alacaklardır: Özürlülerin Internet dahil yeni bilgi ve iletişim teknolojilerine ve sistemlerine erişiminin teşvik edilmesi;

BAŞBAKANLIK GENELGESİ (2007/4 )

Erişilebilirliği sağlamak ve toplumun her kesimine hizmet sunabilmek için 27 Ocak 2007’de Resmi Gazete’de yayımlanan bu Genelge ekinde “Kamu Kurumları İnternet Sitesi Kılavuzu” yer almaktadır. Söz konusu Genelgede;

Merkezi ve yerel düzeydeki tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca yeni açılacak internet sitelerinde, söz konusu Kılavuz’da yer verilen usul ve esaslara uyulması zorunludur. Halihazırda kullanılan kamu internet sitelerinin Kılavuz’da belirtilen standartlara uyumlu olmayan unsurları, bütçe imkanları ve öncelikler çerçevesinde en kısa zamanda bu esaslara uyumlu hale getirilecektir.

“Kamu Kurumları İnternet Sitesi Kılavuzu”nun “Erişilebilirlik” başlığı altında;

“Geniş kullanıcı kesiminin siteye erişebilir duruma getirilmesi, site tasarımının görsel özelliklerinden ödün vermeyi gerektirse dahi, yaygın erişilebilirliğin sağlanması kamu internet sitelerinin temel varolma nedenidir.

Özellikle engelli kullanıcıların siteye erişiminin sağlanması, site tasarımına başlarken dikkate alınması gereken bir husustur. Tasarımı bitmiş bir sitenin, sesli tarayıcılar gibi engelli destek araçlarına uygun hale getirilmesine çalışmak yerine, site bu gereklilik göz önüne alınarak tasarlanmalıdır.” ifadeleri yer almaktadır.

ÖZÜR GRUPLARINA GÖRE ERİŞİLEBİLİRLİK

Görme Özürlüler

Görme özürlü bir bilgisayar kullanıcısı, ekran okuyucuları (Jaws, windows eyes vb.) sayesinde bir web sayfasının içeriğini okuyabilir.
Web sitesi tasarımcılarının oluşturdukları sitenin ekran okuyucular tarafından okunup okunamadığına dikkat etmeleri gerekmektedir.

Kısmi Görme Özürlüler

İnternetten yararlanmak isteyen kısmi görme kaybına sahip özürlü bireyler web sayfalarındaki yazıları büyütme ihtiyacı duyarlar. Grafik veya resim içinde yazan metinler büyütülebilir değildir ve bu özür grubuna sahip bireylerin bu bilgileri okumasında sorun çıkartabilir çünkü grafik yada resim içinde yazan metinler büyütülürken bulanık görünecektir.
Bu nedenle, web sitesi metin boyutunu büyütmeye elverişli hale getirilmelidir.

Renk Körlüğüne Sahip Bireyler

Yapılan bir araştırmaya göre her 12 erkekten birinin ve her 20 kadından birinin renk körü olduğu tespit edilmiştir (www.iee.org).
Web sitesi tasarlanırken, arka plan ve metin renkleri arasındaki ton ve parlaklık farkının yeterli olması gibi özelliklere dikkat ederek hazırlanmalıdır.
Varolan bir web sitesinin renk körlüğüne sahip bireyler için okunabilir olup olmadığı test edilerek öğrenebilinir. (www.vischeck.com)

İşitme Özürlüler

İşitme özürlü bireyler ile normal bireylerin web sayfalarına erişirken tek bir farkları vardır. Bu fark ses içeriği olan sitelerden kaynaklanmaktadır.
Bu problem web sayfasını ziyaret eden kişilerin dinlemeleri gereken bir mesaj içeriyorsa, bu mesaja ait bir alt yazı veya yazılı bir kopya bulundurularak aşılabilir.

Ortopedik Özürlüler

Mouse kullanamayacak derecede fiziksel yetersizliği olan özürlü bireyler web sayfalarına erişirken klavyeden faydalanırlar. “Tab”, “Enter” gibi tuşları kulanarak bilgiye erişirler.
Bu yüzden bir web sitesinin tasarımı herhangi bir donanıma (mouse vb.) bağımlı olacak şekilde yapılmamaldır. Sitenin tüm bağlantılarına klavye ile de ulaşılabilmelidir.

Zihinsel Özürlüler

Zihinsel özürlüler veya anlama güçlüğü olan kişiler kayan ve yanıp sönen yazıları anlamakta zorluk çekebilirler.
Bu nedenle bir web sitesinde kayan ve yanıp sönen yazılar kullanılmamalıdır.

İYİ DÖNÜŞÜM SAĞLAMA

İyi bir şekilde uyarlanmış sayfalar kullanıcıların fiziksel, duyusal ve kavramayla ilgili özürlerine ve teknolojik engelleri kapsayan tüm kısıtlarına rağmen erişilebilirliğini sürdürür.
Tek bir donanıma dayanmayan dokümanlar oluşturulmalı. Sayfalar fare olmadan, küçük ekranlarla, düşük çözünürlükte ekranlarla kullanılabilmeli ya da internet bağlantısı düşük olan yeterli teknolojiye sahip olmayan kullanıcılar tarafından kullanılabilmelidir.

İÇERİĞİ ANLAŞILABİLİR YAPMA

İçeriği anlaşılabilir olması sadece dilin basit ve açık olmasını kapsamaz, ayrıca sayfalar arasında ve içinde anlaşılabilir mekanizmalar sağlanmalıdır.
Bilgilerin doğru organize edilmesi, doğru dolaşım sisteminin kurulmasını ve dolayısı ile de kullanıcıların bilgiye kolay erişimini sağlanmalıdır.
Site içeriğini oluşturan bilgi blokları arasındaki mantıksal ilişkiler incelenerek hiyerarşik bir yapı kurulmalıdır.
Kullanıcılar için büyük önem arz eden bilgiler kolay erişilebilir noktalarda tutulmalıdır.

SESLİ VE GÖRSEL İÇERİK İÇİN ALTERNATİF METİN EŞLENİKLERİNİN SAĞLANMASI

Bazı kullanıcılar resim, video ve benzeri uygulamalara erişemese de bu görsel ve sesli içeriğin eşdeğer bilgilerini içeren sayfaları rahatlıkla kullanabilir. Örneğin görme özürlü kullanıcılar için bol resimli sayfalar, işitme özürlüler içinde sesli sayfalar hiçbir şey ifade etmez. Metin eşleniği kullanarak resim ve ses içeren sayfaları da erişilebilir hale getirmek mümkündür.
Sesli ve görsel içerik için alternatif metin eşlenikleri sağlanmalı, metin eşleniğinin yararlı olabilmesi için ise metin, sesli ve görsel içerik aynı amacı taşımalıdır.

Örnek=

“Dünyanın uzaydan görümünün fotoğrafı”
“Dünya hakkında bilgi için tıklayınız.”

GÜVENLİK EŞLENİĞİ

Son günlerde bilgisayar sistemlerinin güvenliklerine saldırıların artması üzerine bir çok sitede Güvenlik kodu ya da Resim doğrulama sistemi kullanılmaya başlanmıştır. Görme özürlü bireylere yönelik olmayan bu uygulamanın çalışma esası, resim üzerinde yazan bilgileri bir metin kutucuğuna girilmesi ve doğrulanmasıdır.
Görme özürlü bir birey resim üzerindeki karakter ve rakamları okuyamayacağı için sorgulamayı gerçekleştiremeyecektir. Bunun için güvenlik kodunun yanına karakter ve rakamların sesli kayıtlarını dinleyebilecekleri bir alan eklenmelidir.

Özürlü bireyler, “Yürüyebilen, mükemmel görme ve işitmeye sahip, net konuşabilen, ve zeka olarak hünerli olan insanların ihtiyaçlarına uyarlanmış bir toplum tarafından, engelli duruma getirilmektedir”. Tartışılamayacak olan özürlülük gerçeğinin özürlülüğü yaşayanlar dikkate alınmadan anlaşılamayacağıdır.

E-erişilebilirlik kılavuzunu incelemek için lütfen tıklayınız.